Een persoonlijk veiligheidssysteem (PAS, Personal Anchor System) is een gestikte ketting van bandlussen of een gesloten cordlus, bevestigd aan je Klimgordel, waarmee je jezelf vastmaakt aan een ankerpunt of standplaats zonder telkens een knoop te leggen. Voor multi-pitch en het opruimen van de standplaats de standaardmanier om jezelf veilig en verstelbaar aan een anker te clippen.
Petzl Connect Adjust — moderne verstelbare PAS uit dynamisch 9,0 mm touw met een instelbare cam (oranje) en uiteindelus voor een Schroefkarabiner. De rubberen “TANGA”-ring houdt de karabiner in positie. Gekeurd onder EN 17520 / UIAA 109 (persoonlijke zekerlanyard).
Meer afbeeldingen
Connect Adjust met Ankersteek (girth hitch) door de zekerlus van de gordel — Petzl-fabrieksaanbeveling (compacte girth hitch op de zekerlus, daar is de gestikte HMPE-lus voor ontworpen). Metolius (gestikte chain-PAS) raadt juist door beide inbindlussen aan; controleer altijd de handleiding van je specifieke product.
Gestikte PAS-ketting (Metolius-stijl) met afsluitende schroefkarabiner — individueel volledig gestikte lussen op verschillende afstanden, zodat je per lus de lengte kunt verstellen.
Klassieke daisy chain (aid-stijl, niet gebruiken als PAS) — tussenstiks lopen door één lange band, waardoor per ongeluk door twee lussen tegelijk clippen het bartack-uiteinde kan laten falen.
Snel
- Ketting van bandlussen, ~80–120 cm, vastgemaakt aan je gordel met een Ankersteek (girth hitch) — fabrikant-afhankelijk: Metolius (gestikte chain-PAS) raadt door beide inbindlussen aan; Petzl Connect Adjust raadt door zekerlus aan. Controleer fabriekshandleiding van je specifieke product.
- Eindkarabiner (Schroefkarabiner) om in een ankerpunt te clippen
- Lengte verstelbaar door een andere lus te clippen
- Niet geschikt voor het opvangen van een schokval — voor in en uit clippen, niet om in te vallen
Soorten
- PAS Chain / Lus-PAS (Metolius PAS, Petzl Connect Adjust): individueel gestikte lussen op verschillende afstanden van je gordel. Standaardkeuze. Verstelbaar door een andere lus te clippen.
- Daisy chain: vergelijkbare ketting maar de lussen zijn niet individueel volledig gestikt — er zijn doorgeefpunten tussen lussen. Risico: als je per ongeluk door twee lussen tegelijk clipt, en de tussenstik faalt, val je los. Niet gebruiken als PAS voor belastingsdoeleinden. Daisy chains zijn voor aid climbing, niet voor sportanker.
- Verstelbare cord-PAS (Petzl Connect Adjust met cam): één continue cord met een kleine cam die je vast kunt zetten op elke gewenste lengte. Continu instelbaar. Iets duurder.
- Touw-PAS: alternatief om het Klimtouw zelf te gebruiken met een Hele mastworp in de Zekerlus. Geen apart materiaal nodig; vereist dat je touw nog over hebt. Standaardpraktijk in multi-pitch.
Procedure: PAS bevestigen aan je gordel
-
PAS dubbelvouwen — gevouwen kant + open kant.
-
Gevouwen kant door beide inbindlussen van je Klimgordel (heupband + beengordel). Door beide inbindlussen — net als bij Inbinden met de touwknoop. Niet door de zekerlus, niet door een materiaallus.
-
Open kant door gevouwen kant trekken — een Ankersteek (girth hitch).
-
Strak trekken. De PAS zit nu vast aan je gordel.
-
Eindkarabiner aan het andere uiteinde clippen — een Schroefkarabiner in de laatste lus.
Procedure: PAS gebruiken om je aan een ankerpunt te clippen
-
Eindkarabiner in het ankerpunt clippen.
-
Schroef dicht — vergrendeling op de schroefkarabiner.
-
Lengte verstellen — krap of ruim.
Door een andere lus te clippen of (bij verstelbare cord-PAS) de cam te verplaatsen. Krap = minder kans op een schokval als je per ongeluk uitclipt. Ruim = makkelijker om te bewegen op de standplaats. In sport: typisch krap.
-
Testen door op je gewicht te hangen voor je je touw loskoppelt.
Veelgemaakte fouten
- In schokval vallen op PAS. Een gestikte PAS is statisch (geen rek). Concrete data (DMM-valtest): factor 1 val (85 kg, 60 cm) op een open 60 cm Dyneema-sling = ~16,7 kN piekkracht — boven de 10 kN-grens waar zware lichamelijke schade waarschijnlijk wordt. Een val van slechts 30 cm op een statische PAS = factor 2+. Altijd onder belasting blijven, nooit “boven” je ankerpunt klimmen met een PAS-aanhechting.
- Daisy chain gebruikt als PAS. Individuele lussen van een daisy chain hebben slechts 2–5 kN breukbelasting (de bartack-stiksels tussen de lussen), niet de volle 22 kN van de hele sling. Gedocumenteerd faaltype. Voor PAS: een echte ketting-PAS met individueel volle stikken (Metolius PAS, Petzl Connect Adjust).
- Door één inbindlus / zekerlus / materiaallus zonder fabriekshandleiding te volgen. Fabrikanten verschillen: Metolius (gestikte chain-PAS) raadt door beide inbindlussen aan (girth hitch); Petzl Connect Adjust raadt girth hitch aan de zekerlus aan. Door één inbindlus = nooit. Lees de fabriekshandleiding van je specifieke product. Materiaallus = nooit gekeurd voor klimbelasting.
- PAS-eindkarabiner niet vergrendeld. Tijdens het wachten op een standplaats kan cyclische beweging een Snapkarabiner openduwen. Altijd schroefkarabiner met dichte schroef.
- Op PAS hangen tijdens zware valtest of oefening met zachte vangst. PAS is voor stationair gebruik. Oefenen met zachte vangst = aan je touw, niet aan PAS.
- Touw-PAS (hele mastworp aan zekerlus) overslaan voor multi-pitch. Een hele mastworp met je klimtouw aan je zekerlus is even veilig en kost geen extra materiaal. Standaard in multi-pitch sport. Een aparte PAS is een keuze, geen noodzaak.
Touw-PAS vs. gestikte PAS
| Gestikte PAS | Touw-PAS (mastworp) | |
|---|---|---|
| Materiaal | Apart product, ~80 g | Geen extra (gebruik klimtouw) |
| Instelbaar | Per lus / met cam | Continu (touw door mastworp schuiven) |
| Schokval | Statisch — schadelijk | Touw rekt — vergeeflijk |
| Snelheid op standplaats | Snel clippen | Iets meer handeling |
| Standaard | Soms in zaal / single-pitch | Gangbaar in multi-pitch sport |
Varianten
- PAS + apart Daisy chain: sommige klimmers dragen beide voor verschillende doelen — PAS voor ankerveiligheid, daisy voor aidwerk. In sport zelden nodig.
- Instelbare PAS (Petzl Connect Adjust, Edelrid Mago): camgeregelde instelbaarheid; gangbaar in zaalcontext waar je vaak in en uit standplaatsen clipt.
Normen en dynamische PAS
- EN 17520 / UIAA 109 is de moderne norm voor persoonlijke zekerlanyards (PAS met dempers of dynamisch touw). Test: een val van bovenaf het ankerpunt mag de lanyard niet doen falen én de kracht op het anker tot ≤ 10 kN beperken. Verstandig keurmerk om naar te zoeken bij aanschaf. (Let op: EN 17109 is een ándere norm — voor klimpark-/touwbaan-systemen, niet voor zekerlanyards.)
- Petzl Connect Adjust is gekeurd onder EN 17520 / UIAA 109 (persoonlijke zekerlanyard) voor persoonlijk gebruik. Bevat dynamisch 9,0 mm touw voor schokabsorptie; alleen gebruiken bij Valfactor < 1.
- Statische Dyneema-PAS (oude Metolius-stijl) is verouderd in moderne instructie — niet door fabrikant aanbevolen voor situaties met risico op schokbelasting. Voor pure stationaire standplaats-aanhechting werkt het nog steeds.
Zie ook
- Klimgordel (Harness)
- Ankersteek (Girth hitch)
- Hele mastworp (Clove hitch) — voor touw-PAS
- Schroefkarabiner (Locking carabiner)
- Sportklimstandplaats (Sport anchor)
- Afkeurcriteria materiaal (Gear retirement criteria)
Bronnen
Tekst
- Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 10
- Petzl: Connect Adjust productpagina + handleiding (EN 17520 / UIAA 109; girth hitch op zekerlus)
- Black Diamond QC Lab: Personal Anchor Systems Explained (daisy-pockets 2–5 kN; chain-link PAS 22 kN per lus)
- DMM: Slings at Anchors (valtest 60 cm Dyneema, factor 1 → ~16,7 kN piek)
- Metolius PAS-handleiding (girth hitch door beide inbindlussen) — via REI / theclimbingguy.com
- EN 17520:2021 Mountaineering equipment — Personal belay lanyards; UIAA 109 (equivalent)
Afbeeldingen
- Petzl Connect Adjust productpagina © Petzl
- Roviras, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
- Daisy chain.jpg — Lore.trango, Wikimedia Commons, publiek domein
