Afkeurcriteria zijn de regels waarmee je bepaalt wanneer klimmateriaal niet meer veilig is en vervangen moet worden. Materiaal slijt onzichtbaar via UV-degradatie, microvezelbreuken, smeltschade en cyclische belasting. Een visuele inspectie vóór elke klim plus een diepere periodieke check vangt het meeste op. Bij twijfel afkeuren — vervangen is goedkoper dan een ongeval.
Boven: gezond touw met gladde geweven mantel. Onder: “Seilpelz” — een zwaar versleten touw waarbij vezelhaartjes uit de mantel pluizen. Bij vergevorderde mantelschade als deze: direct afkeuren — kern is mogelijk al aangetast.
Meer afbeeldingen
Snapkarabiner met permanent vervormde, niet meer sluitende snapper. Markering “2500 kg” zegt niets meer als de gate-functie weg is — direct afkeuren.
Afgekeurde snapkarabiner met afgesleten oppervlaktecoating en zichtbare materiaalslijtage op de gate-rivetten — typische signalen na jarenlang gebruik en/of een val.
Historisch (gevlochten/hennep) klimtouw met gerafelde uiteinden — moderne kernmantle-touwen vertonen nooit dit beeld op nieuwe segmenten, maar laat zien hoe vezelbreuk eruit ziet wanneer textielmateriaal “op” is.
Snel
- Direct afkeuren bij: zichtbare kern (touw), smeltvlekken, knipsels door de mantel, chemische verkleuring, harde of zachte plekken
- Periodiek inspecteren elke 3–6 maanden bij regelmatig gebruik
- Levensduurlimiet afhankelijk van materiaal en gebruik (zie tabel)
- Bij twijfel afkeuren — touw, sling of gordel kost minder dan een ongeval
EN/UIAA-normen per materiaal
| Materiaal | Norm | Minimum sterkte | Belangrijkste punten |
|---|---|---|---|
| Klimtouw | EN 892 / UIAA 101 | Vangstoot ≤ 12 kN (enkeltouw, factor 1,77, 80 kg) | ≤ 2% sheath slip; ≥ 5 UIAA-vallen; < 10% statische rek |
| Klimgordel | EN 12277 | Type C zit-belasting | Type A volgordel, B kindergordel, C zitgordel-sport, D borstgordel |
| Helm | EN 12492 | 10 kN top-impact | UIAA 106 strenger (8 kN piek-overdraagbaar); zij-impact testen modern |
| Bandlus / sling | EN 566 / UIAA 104 | ≥ 22 kN genaaid | Dyneema smeltpunt ~144 °C (135 °C voorzichtig), nylon ~250 °C |
| Cordelette / accessory cord | EN 564 | ~13 kN voor 7 mm (commercieel ~12–14 kN) | Alleen voor prusiks/threads; niet voor klimbelasting alleen |
| Schroefkarabiner / Snapkarabiner | EN 12275 / UIAA 121 | 20 kN longitudinaal gesloten, 7 kN gate-open (6 kN voor HMS), 7 kN minor axis | Types B (basic), H (HMS), K (klettersteig), X (oval), D (directional), A (anchor), Q (screw-quicklink), T (terminal) |
Petzl PPE-levensduurtabel
| Gebruiksfrequentie | Textiel (touw, sling, cord, gordel) | Helm | Metaal |
|---|---|---|---|
| Nooit gebruikt, opgeborgen | 10 jaar max | 10 jaar | Onbeperkt |
| Incidenteel (paar keer per jaar) | 7 jaar | 10 jaar | Onbeperkt |
| Maandelijks | 5 jaar | 5-10 jaar | Onbeperkt |
| Meerdere keren per maand | 3 jaar | 3-5 jaar | Inspectie |
| Wekelijks | 1 jaar | 1-3 jaar | Inspectie |
| Dagelijks / intensief sport | < 1 jaar | 1 jaar | Inspectie |
Levensduuroverzicht — direct-afkeur criteria
| Materiaal | Direct afkeuren bij |
|---|---|
| Klimtouw | Zichtbare kern, smeltvlek, factor-2 val (factor > 1 vallen = grondig inspecteren; cumulatief factor 1-1,5 = bij twijfel afkeuren) |
| Klimgordel | Versleten Zekerlus (slijtage-indicator zichtbaar), gerafelde inbindlussen, harde polstering, defecte gesp |
| Bandlus | Knipsels, smeltvlek, schokbelasting > factor 1 direct op sling, > 10 jaar oud |
| Cordelette | Idem Bandlus |
| Schroefkarabiner / Snapkarabiner | Scherpe rand of braam die het touw kan beschadigen (ongeacht diepte), groef die meer dan ~20% van de materiaaldikte wegslijt, kromme snapper, nietsluitende schroef |
| Helm | Na serieuze klap (vooral schuimhelm = eenmalig); barsten in schaal; > 10 jaar |
| Tubular zekeringsapparaat / Halfautomatisch zekeringsapparaat | Versleten / scherpe randen, cam-mechanisme dat hapert |
Wat te checken — per materiaal
Touw (Klimtouw)
- Met je ogen: beweeg het touw door je handen, voel naar zachte plekken (kernschade) of harde plekken (smelt). Kijk naar elke meter — schade aan de mantel, blootliggende kern.
- Geschiedenis van schokbelasting: factor 1+ vallen zijn normaal in sportklimmen (klimmer net boven bout). Factor > 1: grondig inspecteren (op gevoel + met je ogen). Factor > 1,5 of cumulatief zware vallen: bij twijfel afkeuren. Factor 2: valt buiten UIAA-testkader (factor 1,77) — grondige inspectie + bij twijfel afkeuren (klimcommunity-consensus).
- UV / chemicaliën: een touw dat lang in zonlicht heeft gelegen of in contact met agressieve chemicaliën is geweest: afkeuren ongeacht uiterlijk.
- Levensduur: vanaf eerste gebruik. Een opgeborgen touw blijft beter, maar 10 jaar maximaal.
Chemicaliën die textiel direct doden (Petzl / Teufelberger / DAV)
- Accuzuur (zwavelzuur) — meest schadelijk, geen visuele indicator
- Bleekmiddel (chloor, natriumhypochloriet) — vergelijkbaar destructief
- Sterke basen (loog, ammoniak)
- Oplosmiddelen: aceton, terpentijn, benzine, alcoholen (isopropyl), MEK
- Antivries (ethyleenglycol)
- Sommige inkten en markers (oplosmiddel-gebaseerd; vandaar waarschuwing tegen zelf-markeren van touw)
Veilig: zoet water, mild zeep (pH-neutraal), demineraalwater. Bij twijfel of chemisch contact: afkeuren ongeacht uiterlijk — interne degradatie van nylon/polyester is onzichtbaar.
UV-degradatie kwantitatief (DAV / UIAA)
- Nylon: verliest ~20-30% sterkte na 1 jaar continue UV-blootstelling (WSTDA-tests bij webbing; modern UV-gestabiliseerde touwen presteren beter). Combinatie UV + vocht versnelt degradatie.
- Dyneema / UHMWPE: UV-resistenter, maar veel lager smeltpunt (~144 °C, 135 °C voorzichtig — vs. nylon ~250 °C).
- Polyester: ertussenin.
- Conclusie: bewaar materiaal in een donker, droog, koel materiaalvak; in-situ slings op vaste topankers regelmatig vervangen.
Gordel (Klimgordel)
- Zekerlus: uithollingsslijtage door het zekeringsapparaat. Witdoorgesleten = vervangen.
- Inbindlussen: gerafeld of dun gesleten = vervangen.
- Banden: UV-verkleuring, smeltvlekken, knipsels = vervangen.
- Gespen: stijve of niet-sluitende gespen = vervangen.
Karabiners (Schroefkarabiner, Snapkarabiner)
- Snapper: moet vrij sluiten, niet stijf of kromtrekken. Open en sluit een paar keer; ruw aanvoelen = vervangen.
- Schroef / vergrendeling: moet vrij draaien, niet stijf. Roest of vuil verwijderen; stijfheid die niet wegtrekt = vervangen.
- Groeven: een scherpe rand of braam langs een groef kan onder belasting de mantel van een touw doorsnijden — afkeuren ongeacht de diepte. Een gladde groef zonder scherpe rand mag, mits niet meer dan ~20% van de materiaaldikte is weggesleten (WeighMyRack / Wild Country). Kleine bramen kun je met fijn schuurpapier wegwerken; bij twijfel: visuele vergelijking met een nieuwe karabiner.
- Vervorming: een gevallen karabiner kan microscheurtjes hebben. Bij twijfel afkeuren.
Slings / Cord (Bandlus, Cordelette)
- Knipsels door de buitenlaag: zichtbare vezels = afkeuren.
- Smeltvlek of verkleuring: UV-degradatie of overhitting = afkeuren.
- Stijf of breekbaar aanvoelend: oudere nylon wordt brokkelig. Test door licht buigen; barsten of breken = afkeuren.
- Ouderdom: zonder bekende fabricagedatum = afkeuren. Maximaal 10 jaar vanaf fabricagedatum.
Helm (Helm)
- Na een klap: schuimhelm direct vervangen; hardshell na harde klap inspecteren op barstjes.
- UV-degradatie van plastic: verkleuring, brokkeligheid = vervangen.
- Polstering verslijt: vervangbaar bij sommige modellen; gehele helm bij niet-vervangbare polstering.
Zekeringsapparaat (Tubular zekeringsapparaat, Halfautomatisch zekeringsapparaat)
- Scherpe randen: sleufranden worden door touwdoorvoer scherp. Scherp aanvoelen = afkeuren (kan touw beschadigen).
- Cam-mechanisme stijf (halfautomaat): reinig met schoon water of warm water (max 30°C) met pH-neutrale zeep; laat goed drogen. Controleer dat cam en hendel vrij bewegen. Nooit WD-40 / ontvetters / oplosmiddelen — die zijn ontvettend en spoelen de fabriekssmering weg; hun schurende werking versnelt slijtage (Petzl). Demonteer het apparaat niet. Werkt daarna nog niet vrij → afkeuren. Petzl: metalen apparaten onbeperkt mits jaarlijkse inspectie OK.
- Aluminium uitslijting: lichte slijtage is normaal; diepe groeven met touwvorm = vervangen.
Algemene regels
- Bij twijfel afkeuren. Te vroeg vervangen is geen ramp; te laat vervangen wel.
- Logboek bijhouden (handig voor instructeurs en pro’s, optioneel voor amateurs): per item de eerste gebruiksdatum en grote belastingen.
- Markeer afgekeurd materiaal zodat het niet per ongeluk terug in gebruik komt. Snijd touw door; label gordels met “AFGEKEURD”.
- Direct na een ongeval of incident: alle betrokken materiaal afkeuren. Onzichtbare schade kan latere ongevallen veroorzaken.
Veelgemaakte fouten
- “Het ziet er nog goed uit” als enige criterium. UV-schade is met het blote oog onzichtbaar. Tijdslimieten gelden ook bij goeduitziend materiaal.
- Geen fabricagedatum bekend. “Ik heb hem geërfd of tweedehands gekocht zonder geschiedenis” — afkeuren. Materiaal van onbekende ouderdom is risico.
- Een factor-2 val doorklimmen. Factor 2 valt buiten het UIAA-testkader; grondige inspectie + bij twijfel afkeuren (Petzl). Kernschade is niet altijd zichtbaar. Lagere factor-vallen: inspecteren, bij twijfel afkeuren.
- Helm na “klein klapje” hergebruiken. Vooral schuim is voor eenmalige impact. Een klap zonder zichtbare schade kan structureel verzwakkend zijn.
Zie ook
- Klimtouw
- Klimgordel
- Bandlus
- Cordelette
- Schroefkarabiner
- Snapkarabiner
- Helm
- Tubular zekeringsapparaat
- Halfautomatisch zekeringsapparaat
- Oude en verdachte boorhaken beoordelen
- Spanningscorrosie (SCC) bij bouten
Bronnen
Tekst
- Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 9
- Petzl FAQ: What is the lifetime of my Petzl equipment? (petzl.com — textiel/plastic 10 jaar max, metaal niet gelimiteerd mits inspectie)
- Petzl: How To Inspect Your Rope (petzl.com)
- Black Diamond QC Lab — algemene publicaties over materiaaltests (blackdiamondequipment.com/stories)
- DAV Sicherheitsforschung — artikelen in Panorama-magazine over materiaal-levensduur (alpenverein.de)
- Edelrid knowledge base: Harmful substances for ropes and slings (edelrid.com — zuren/basen/oplosmiddelen, onzichtbare schade)
- Teufelberger brainBOX: What happens if my rope gets in contact with chemicals? (teufelberger.com)
- WeighMyRack: 8 Reasons It’s Time To Retire Your Carabiners + Wild Country gear-care (groef ~20% materiaaldikte, scherpe rand = afkeuren)
- WSTDA UV Degradation Testing Program for Web Slings (nylon ~28% sterkteverlies na 1 jaar buiten)
- Handleidingen van individuele fabrikanten
Afbeeldingen
- Klettern seilpelz.jpg — Oliver Merkel, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
- Climbing gear - Broken Carabiner - 18.jpg — Jarek Tuszyński, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
- Climbing gear - Broken Carabiner - 17.jpg — Jarek Tuszyński, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
- Evelyscher, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
