Touwrek is de eigenschap van een dynamisch klimtouw om onder belasting te rekken — dat is precies hoe het touw valenergie absorbeert en de vangstoot (impact force) op klimmer en systeem verlaagt. Er zijn twee soorten rek: statische verlenging (hoeveel rekt het onder een stilhangend gewicht) en dynamische verlenging (hoeveel rekt het tijdens een valpiek). Beide zijn UIAA-gecertificeerd op het touwlabel.
Doorsnede van een dynamisch kernmanteltouw: gevlochten buitenmantel (sheath) eromheen, witte kerndraden in het midden. De gevlochten kerndraden rekken onder belasting — daar zit de energieabsorptie.
Snel
- Statische verlenging: tot ~10% bij 80 kg hangend gewicht (EN 892-bovengrens; reële enkeltouwen vaak 7–10%)
- Dynamische verlenging: maximaal ~40% bij een UIAA-testval (factor 1,77)
- Gevolg voor toprope: klimmer zakt onder belasting; in zaal 1–2 m, op lange routes meer
- Gevolg voor voorklim: touw rekt onder val — extra valafstand, zachtere vangst
- Lager touwrek = harder, hoger touwrek = zachter (maar meer valafstand)
Statische verlenging
Statische verlenging is hoeveel het touw rekt onder een stilhangend gewicht — typisch 80 kg. Gemeten als percentage van de oorspronkelijke lengte.
- UIAA-test: hang 80 kg statisch aan het touw, meet de toename in lengte.
- Eis: voor een Enkeltouw maximaal ongeveer 10%; voor Halftouw en Dubbeltouw iets minder streng.
- Praktisch effect bij toprope: als je 20 m touw uit hebt en je in het touw gaat hangen, zak je 1 à 2 m doordat het touw rekt. Op een 30 m route kan dat 2 à 3 m zijn.
Gevolg bij topropezekeren
Krap zekeren is belangrijk omdat:
- Bij een val zakt de klimmer eerst door de slap (slap aan de zekeraarskant).
- Daarna door de loopslag van het zekerapparaat (kleine afstand).
- Daarna door touwrek (ongeveer 10% van de uitgegeven touwlengte).
Bij 20 m touw uit en 1 m onbedoelde slap zakt de klimmer 1 + 0,2 + 2 = ongeveer 3 m voordat hij stopt. Als hij dicht bij een rand of de grond hangt: relevant.
Dynamische verlenging
Dynamische verlenging is hoeveel het touw rekt tijdens een val — niet de vaste rek onder een stilhangend gewicht, maar de piekrek tijdens de schokfase.
- UIAA-test: gestandaardiseerde val (factor 1,77, 80 kg), meet de maximale rek.
- Eis: maximaal ongeveer 40% van de oorspronkelijke lengte.
- Praktisch effect: bij een serieuze val “verlengt” het touw tijdelijk fors, waardoor de schokpiek wordt afgevlakt.
Waarom dynamische rek belangrijk is
Zonder rek zou de valenergie direct op klimmer, ankerpunt en zekeraar worden afgegeven. Een 80 kg klimmer in een factor-2 val zou dan een vangstoot van tientallen kN krijgen — fataal voor het lichaam, en boven de breeksterkte van een gordel of karabiner.
Met rek wordt de valenergie over langere tijd verspreid. UIAA-norm: maximaal 12 kN vangstoot op de klimmer bij een factor-1,77 val. Dat staat gelijk aan een gewicht van ongeveer 1200 kg, kortstondig — pijnlijk maar niet fataal.
Statisch touw vs. dynamisch touw
| Dynamisch touw (klimmen) | Statisch touw (abseilen, hijsen) | |
|---|---|---|
| Statische verlenging | 5–10% | < 5% |
| Dynamische verlenging | 30–40% bij factor 1,77 | < 5% |
| Gebruik | Voorklimmen, toprope | Abseilen, hijsen, vaste lijn |
| Bij val | Veilig — absorbeert energie | Onveilig — geeft alle energie direct door, gordel breekt |
Statisch touw is dodelijk om mee te klimmen — controleer altijd het type voor je het gebruikt. Statisch touw is bedoeld voor abseilen op vaste lijnen (industrie of gespecialiseerde reddingstoepassingen), niet voor klimbelasting.
Touwen die met de tijd “stijver” worden
Een nieuw klimtouw rekt soepel; een ouder touw is stijver. Reden: herhaalde vangstoten over de tijd en UV-effect verharden de polyamidevezels in de kern.
Concrete data (UIAA Safety Commission publicaties, o.a. Pit Schubert, About Ageing of Climbing Ropes, en DAV Sicherheitsforschung):
- Een regelmatig gebruikt, enkele jaren oud touw kan een merkbaar hogere vangstoot geven dan een nieuw touw — orde van grootte 10 tot 20% — ook zonder zichtbare schade. Reden: herhaalde belasting en veroudering verminderen de elasticiteit, dus het touw absorbeert minder energie.
- Fabriekslimiet: maximaal 10 jaar vanaf productiedatum, ook zonder gebruik (UV en tijd doen hun werk).
- Bij intensief sportgebruik: 1 à 3 jaar praktische levensduur.
- Na factor-2 val: direct afkeuren — kernschade is niet altijd in één oogopslag te zien.
Een oud touw geeft hardere vangsten en is dus minder veilig — niet alleen omdat het structureel zwakker is, maar ook omdat het minder energie absorbeert. Zie Afkeurcriteria materiaal.
Veelgemaakte fouten
- Statische lijn gebruiken voor klimmen. Dodelijk. Statisch touw rekt niet; een val daarop geeft de volledige schok aan de klimmer. Altijd controleren wat voor type touw je hebt.
- Krap voorklim zekeren. De vangst bij voorklim hoort iets zacht te zijn — de zekeraar geeft 0,5 tot 1 m slap of springt mee. Te krap betekent hard tegen de rotswand. Zie Zachte vangst.
- Te slap topropezekeren. De toprope-vangst hoort krap te zijn — touwrek zorgt al voor demping, slap zekeren laat de klimmer te ver zakken. Zie Toprope zekeren.
- Aannemen dat een dik touw hardere vallen opvangt. Een dikker touw is iets stijver, maar binnen de UIAA-norm zijn alle klimtouwen vergelijkbaar in valdemping. Diameterkeuze gaat vooral om duurzaamheid en compatibiliteit met je apparaat.
Zie ook
- Klimtouw (Climbing rope)
- Valfactor (Fall factor)
- Zachte vangst (Soft catch)
- Harde vangst (Hard catch)
- Afkeurcriteria materiaal (Gear retirement criteria)
Bronnen
Tekst
- Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 9 en 14
- UIAA 101 / EN 892 testnorm (statische verlenging ≤ 10%, dynamische verlenging ≤ 40%, max vangstoot 12 kN bij 80 kg en factor 1,77)
- Petzl: What is the impact force of a rope? en Fall factor and impact force — theory (12 kN, factor 1,77, 80 kg)
- Pit Schubert (UIAA Safety Commission): About Ageing of Climbing Ropes — touwveroudering verhoogt de vangstoot, ook zonder zichtbare schade
- DAV Sicherheitsforschung: Seileigenschaften (vangstoot oud vs. nieuw touw)
- Beal / Mammut technische white papers; Mammut: How Climbing Ropes Are Tested
- Petzl: What is the lifetime of my Petzl equipment? (max 10 jaar vanaf productiedatum, ook ongebruikt)
Afbeeldingen
- Kernmantle climbing rope dynamic Sterling 10.7mm cut end.jpg — David J. Fred, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
