Klim-wiki

Dyneema

3 minuten leestijd

Dyneema (UHMWPE-vezel; oorspronkelijk DSM, sinds 2022 Avient — Honeywell verkoopt vrijwel dezelfde vezel als Spectra) is een ultrasterk synthetisch vezelmateriaal voor bandlussen en cordelettes. Genaaid trekvast tot 22 kN bij een 11 mm lus. Dunner en lichter dan nylon, maar rekt vrijwel niet (~3–5%) en smelt al rond 144 °C — een geknoopte Dyneema-lus kan bij een schok bréken.

Snel

  • Sterkte: genaaid 22 kN (EN 566), ook bij een dunne 11 mm lus
  • Rek: ~3–5% — dempt schokbelasting vrijwel niet
  • Smeltpunt: ~144 °C (nylon ~250 °C) — niet als klemknoop/frictie onder spanning
  • Geknoopt: statisch ~40–50% zwakker; bij schokbelasting (factor-1) kan een geknoopte lus zelfs breken — gebruik fabrieksgenaaide lussen
  • Voordeel: dunner, lichter, minder bulk dan nylon bij gelijke sterkte
  • Let op: abrasievast, maar over een scherpe rotsrand juist sneller dóórgesneden dan nylon (vandaar de nylon-rand op veel Dyneema-lussen)

Eigenschappen

Dyneema bestaat uit ultrahoogmoleculair polyethyleen (UHMWPE). De vezel heeft een uitzonderlijke sterkte-gewichtsverhouding: een 8 mm brede Dyneema-lus haalt dezelfde 22 kN als een 10–11 mm brede nylonband. Daardoor is een Dyneema-lus dunner, lichter en minder bulky — handig om te verdrievoudigen tot een alpinedraw of door een karabiner te halen.

De keerzijde is de lage rek (~3–5% tegen ~15% bij nylon) en het lage smeltpunt (~144 °C tegen ~250 °C bij nylon). Beide maken Dyneema gevoelig voor dynamische belasting en wrijvingshitte.

Geen geknoopte Dyneema-lus in een statische val-keten

Een geknoopte Dyneema-lus dempt vrijwel niets én een knoop verzwakt de vezel sterk. DMM testte een 85 kg-massa die 60 cm vrij viel op een 60 cm Dyneema-lus mét overhandse knoop (valfactor 1): de lus brak. Een identieke nylonlus hield het. Verbind een statische lus daarom nooit zo dat er een val recht in de Dyneema kan komen — houd het touw in het systeem en vermijd slack. Zie Schokbelasting.

Geen Dyneema voor klemknopen of frictie onder spanning

Bij een klemknoop of een snel afgeremde frictie schuiven de strengen over zichzelf en loopt de temperatuur op. Dyneema smelt al rond 144 °C en kan bezwijken vóórdat je het merkt. Gebruik voor klemknopen en abseil-backups nylon- of polyestercord. Zie Prusikknoop.

Veelgemaakte fouten

  • Geknoopte Dyneema-lus als anker — een knoop verzwakt de vezel ~40–50% en bij een schok kan de lus breken; gebruik een fabrieksgenaaide lus of nylon.
  • Dyneema als klemknoop of abseil-backup — laag smeltpunt; wrijvingshitte kan de vezel doen smelten onder spanning.
  • “Dyneema is taaier dus beter over een rotsrand” — Dyneema is abrasievast maar slecht snijbestendig; over een scherpe rand snijdt het juist sneller dan nylon (daarom de nylonrand op veel lussen).
  • Statische Dyneema-lus strak in de val-keten — door de minimale rek schiet de vangstoot omhoog; voorkom slack en houd dynamisch touw in het systeem.

Zie ook

Bronnen

  • DMM: Slings at Anchors (drop-tests nylon vs. Dyneema, geknoopt vs. ongeknoopt — geknoopte Dyneema breekt bij factor-1)
  • Petzl tech tips: Dyneema vs. nylon smeltpunt (~144 °C vs. ~250 °C), klemknoop-waarschuwing
  • VDiff Climbing: Nylon or Dyneema Climbing Slings? (rek ~3–5%, schokdemping, frictiehitte)
  • Black Diamond QC Lab: Dyneema vs nylon slings
  • DAV Sicherheitsforschung: Bandschlinge-Materialvergleich
  • EN 566 / UIAA 104 (genaaide bandlus, 22 kN minimum)
  • Avient (voorheen DSM) — Dyneema technical data; Honeywell — Spectra

Grafiekweergave