Abseil-achterzekering (autoblock)

Abseil-achterzekering met autoblock (rappel backup) is een Franse prusik (Autoblock) onder het abseilapparaat. Bij loslaten van de Remhand klemt de prusik. De extended rappel met autoblock op de Zekerlus is sinds ~2014–2018 gangbaar geworden bij Noord-Amerikaanse gidsen (AMGA, AAI) en wordt door Petzl en Alpinesavvy als best practice beschreven: extended rappel met apparaat aan verlengde lus boven gordel, autoblock op zekerlus — niet op beenlus. Twee seconden werk; vermindert risico bij verlies van remhand (steenslag, bewustzijnsverlies, materiaalprobleem).

Detail — extended rappel met autoblock op zekerlus

Apparaat aan een verlengingslus boven gordel (extended rappel). De gele Franse prusik (Autoblock) zit om beide remstrengen onder het apparaat en is met een schroefkarabiner geclipt aan de zekerlus (belay loop). Inset toont de close-up: de prusik klemt bij loslaten van de remhand zelfstandig op het touw.

Foto — Wikimedia, klimmer in extended rappel

Klimmer aan het abseiltouw met afdaalapparaat boven de gordel — zichtbaar verlengingscord (paars) en apparaat op borsthoogte, ruimte voor een autoblock op de zekerlus.

Snel

• Extended rappel: apparaat aan verlengde lus (Bandlus/PAS) boven gordel
• Franse prusik (Autoblock) om beide rem-zijden, onder het apparaat
• Autoblock geclipt aan zekerlus (belay loop) met schroefkarabiner
• Hand op autoblock om hem losser te maken tijdens afdaling
• Bij loslaten: prusik klemt automatisch
• Test door volledige belasting vóór zelfzekering los

Waarom extended rappel + autoblock op zekerlus

Twee redenen waarom de moderne standaard van “autoblock op beenlus” is afgestapt:

• Beenlus-faalmodus: bij snelsluitende beenlussen (moderne gordels met fast buckle) kan een geblokkeerde autoblock onder belasting de beenlusgesp openen. AAI documenteert dit als reden om over te stappen op zekerlus.
• Apparaatafstand: als apparaat direct aan Inbindlus zit, raakt de autoblock al snel het apparaat → klemt niet of trekt zich in het apparaat. Extended rappel zet apparaat hoger → ruimte voor autoblock op zekerlus zonder dat hij apparaat raakt.

De oude “autoblock-aan-beenlus” methode werkt nog steeds in noodgevallen, maar wordt niet meer als beste praktijk gedoceerd. Zie Traditioneel: autoblock direct aan beenlus voor de oude methode als referentie.

Vereisten

• Autoblock-cord voor Franse prusik (Autoblock): ~120–150 cm gesloten lus (= ~60-75 cm dubbel gevouwen), 6–7 mm nylon, gesloten met Dubbele vissersknoop. Dit is dezelfde maat als de “lange prusik” in Prusikken — niet de korte zit-prusik (60-80 cm gesloten). Voor autoblock werkt deze lengte omdat hij dubbel gevouwen wordt om het touw en niet aan je gordel-hoogte hoeft te reiken.
• 60 cm bandlus of PAS voor extended rappel (apparaat omhoog)
• 2× Schroefkarabiner — één voor apparaat aan verlengde lus, één voor autoblock aan zekerlus
• Abseilapparaat (Tubular zekeringsapparaat of vergelijkbaar)

Videovoorbeelden

Meer video's

Procedure: extended rappel + autoblock opzetten

1. Bandlus / PAS aan zekerlus — apparaat komt ter hoogte van borst.

   • 60 cm bandlus of PAS met Ankersteek aan zekerlus (belay loop) van gordel.
   • Bij PAS: één arm clipt aan zekerlus, andere arm vrij voor apparaat.
   • Lengte: bandlus dubbel = ~30 cm verlenging.

2. Apparaat aan uiteinde verlengde lus — schroefkarabiner, beide strengen door.

   • Schroefkarabiner door uiteinde bandlus + door apparaat-aanhechting.
   • Beide strengen door apparaat (gewone abseilopbouw).
   • Schroef dicht.

3. Test apparaat met zelfzekering aan — trek je gewicht voorzichtig op apparaat terwijl zelfzekering nog vast is.

4. Autoblock leggen — cordlus om beide rem-zijden onder apparaat. Franse prusik (Autoblock) voor volledige procedure. Kort: 3–5 wikkelingen rond beide strengen, beide einden van de lus samen pakken.

   Zie

5. Karabiner aan zekerlus — niet beenlus, niet inbindlus.

   • Zekerlus (belay loop / centraal punt van gordel), niet beenlus, niet inbindlus.
   • Schroefkarabiner (geen snap).
   • Beide einden van cord aan deze karabiner.

6. Lengte controleren — autoblock 10–15 cm onder apparaat.

   • Autoblock moet onder apparaat zitten — geen direct contact.
   • Als autoblock apparaat raakt tijdens afdaling: cord te lang of bandlus te kort.
   • Vuistregel: gestrekte autoblock 10–15 cm onder apparaat in normale houding.

7. Volledige belastingtest — cruciaal vóór losmaken zelfzekering.

   • Hang vol gewicht op systeem (apparaat + autoblock).
   • Laat remhand kort los → autoblock moet klemmen.
   • Klemt niet? Cord te lang, te dun, te weinig wikkelingen — opnieuw.
   • Pas dan zelfzekering aan standplaats losmaken.

Procedure: afdalen met autoblock

Handpositie

• Twee handen op rem-zijde — één boven apparaat (geleiding), één op of net onder autoblock.
• Lage hand omsluit autoblock losjes — duwt ‘m omhoog naar apparaat = losser → glij omlaag.
• Bovenste hand begeleidt apparaatsnelheid.

Beweging

1. Lage hand pakt autoblock + drukt ‘m naar boven (richting apparaat).
2. Autoblock losser → touw glijdt door.
3. Klimmer daalt af.
4. Bij stop: lage hand los → autoblock klemt → klimmer hangt stil.
5. Hand blijft te allen tijde rond het touw — autoblock vervangt de remhand niet.

Bij blokkering / probleem

• Autoblock klemt onverwacht hard: stop, los lage hand, autoblock vrij, opnieuw beginnen.
• Apparaat onverwacht traag: autoblock zit kort tegen apparaat — autoblock losser maken eerst.

Voor- en nadelen

Voordelen

• Achterzekering bij handlos: beide handen kwijt (steenslag, bewustzijn, materiaalprobleem) = blijf hangen.
• Eenvoudig op te zetten — 30 seconden extra na het opbouwen van het apparaat.
• Kost weinig materiaal — één cord, één extra karabiner (bandlus heb je al voor zelfzekering).
• Standaard in moderne kliminstructie bij Noord-Amerikaanse gidsenorganisaties sinds midden jaren 2010.

Nadelen

• Extra opbouw — bandlus + apparaat-omhoog + autoblock = ~1 min vs. ~30 sec voor een “kale” abseil.
• Bij verkeerde lengte: autoblock te kort = wrijving tegen apparaat. Te lang = autoblock klemt niet vrij.
• Bij dun touw (≤8,5 mm): autoblock kan glippen — extra wikkelingen.
• Bij dik touw (>11 mm): autoblock klemt overmatig.

Veelgemaakte fouten

• Autoblock aan inbindlus. Cord kan onder belasting niet vrij komen → klimmer hangt vast in autoblock. Aan zekerlus dus.
• Autoblock aan beenlus zonder extended rappel. Werkt — maar bij snelsluitende beenlussen kan blokkering de gesp openen onder belasting. Moderne standaard is zekerlus + extended rappel.
• Autoblock boven apparaat. Werkt niet — apparaat absorbeert belasting eerst, autoblock klemt nooit. Onder apparaat dus.
• Extended rappel zonder achterzekering testen. Apparaat boven gordel maakt het lastiger te zien of het touw goed door apparaat loopt. Visuele check vóór belasting.
• Te weinig wikkelingen. Bij gladde of nieuwe cord: 4–5 wikkelingen minimum. Bij vuil/oud: 3 voldoende. Test door simulatie.
• Te veel wikkelingen. Cord vast tegen apparaat — kan niet meer vrij. 3–5 is genoeg.
• Cord te lang. Hangt los, klemt niet effectief. Cord moet net niet bij apparaat reiken.
• Cord verkeerde diameter. Te dun (≤5 mm) → onbetrouwbaar. Te dik → niet flexibel.
• Geen volledige belastingtest. Vóór zelfzekering eraf: hang vol gewicht én laat remhand los kort.
• Autoblock vergeten bij korte abseils. Maak gewoonte: standaard plaatsen, vooral bij vermoeidheid of korte abseils tussen standplaatsen.

Traditioneel: autoblock direct aan beenlus

Tot ~2018 was de standaardmethode: autoblock direct aan beenlus, apparaat aan inbindlus (geen extended rappel). Werkt nog steeds, maar moderne instructie raadt het af om twee redenen (zie Waarom extended rappel + autoblock op zekerlus).

Wanneer nog acceptabel:

• Bij oudere gordels zonder snelsluitende beenlus (vaste beenlus).
• Bij gebrek aan extra bandlus voor extended.
• Bij snelle nood-abseil waar je geen tijd hebt voor extended.
• In dat geval: zorg dat autoblock onder apparaat blijft (cord kort genoeg).

Bij snelsluitende beenlussen: gebruik altijd zekerlus + extended.

Variaties

Klemheist als alternatief

Klemheist werkt vergelijkbaar — klemt in één richting.

• Voor abseilachterzekering: zelfde principe, maar autoblock is gangbaarder.
• Klemheist: bij gebruik in alpine of zelfredding.

Prusik (tweerichting) als achterzekering

• Prusik klemt in beide richtingen — kan niet “vlot” losser worden gemaakt voor afdaling.
• Niet ideaal als abseilachterzekering; wel als klem voor opklimmen (Prusikken).

Prusik boven het apparaat (sterk afgeraden)

In oudere instructie soms genoemd: prusik boven apparaat aan inbindlus. Niet meer aanbevolen — bekende faalmodus: prusik kan zich in apparaat trekken en vastlopen, waardoor klimmer zichzelf op het touw vastzet:

• Prusik kan in apparaat trekken en vastlopen.
• Bij paniek probeert klimmer prusik los te wrikken → kan vallen.
• Standaard moderne aanpak: alleen autoblock onder apparaat.

Bij vastgelopen autoblock

Tijdens afdaling klemt autoblock vast (kan niet meer losser):

1. Spanning op autoblock weghalen door omhoog te bewegen (klim-zijde streng intrekken).
2. Cord losser → autoblock klemt vanzelf minder.
3. Verder afdalen.

Bij echt vastlopen (cord versmolten door extreme wrijving): zeldzaam. Voorkom door autoblock niet te overbelasten.

Zie ook

• Franse prusik (Autoblock) (Autoblock — knoop)
• Abseilen met één touw (Single-rope rappel)
• Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel)
• Klemheist (Klemheist — alternatief)
• Prusikknoop (Prusik knot)
• Tubular zekeringsapparaat (Tubular belay device)
• Multi-pitch overzicht (Multi-pitch overview)
• Duo-abseilen (simul-rappel)

Bronnen

Tekst

• Abseilen — tips en trucs — NKBV
• AMGA Single Pitch Manual (extended rappel methodiek)
• American Alpine Institute — The Problem with Rappel Backups Off Modern Leg-Loops (2018)
• Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 18
• Petzl — How to make a Prusik loop for a rappel backup (1,5 m cord, 6 mm, autoblock onder apparaat aan zekerlus)
• Alpinesavvy — The extended rappel, explained
• Alpinesavvy — Rappel backup: avoid a prusik above your device (faalmodus prusik boven apparaat)

Afbeeldingen

• Petzl — Rappelling: backed-up rappel © Petzl, gebruikt onder fair use voor educatieve doeleinden
• Rock climber rappelling at Horsethief Butte in a Mazamas class.jpg — Mattsjc, Wikimedia Commons, CC BY 4.0