Franse prusik (Autoblock)

De Franse prusik (autoblock, Machardknoop, French prusik) is een klemknoop met beide uiteinden samen geclipt, die in beide richtingen klemt en te lossen is onder belasting. Grijpt zodra je loslaat; ontgrendelt zodra je hem in je hand omsluit. Dé abseil-achterzekering in moderne praktijk.

Franse prusik (Machard) — gele cord 4× gewikkeld rond een rood touw, beide uiteinden aan dezelfde kant en samen geclipt. In deze opbouw (beide uiteinden in één karabiner) grijpt de knoop in beide richtingen.

Meer afbeeldingen

Petzl tech-schema: installeren van de Franse prusik aan de zekerlus met een ankersteek-aanhechting vóór het abseilapparaat wordt geplaatst — moderne opbouw met verlengd abseilapparaat (extended rappel).

Petzl tech-schema: afgewerkte setup tijdens afdaling — abseilapparaat (verlengd) boven de Franse prusik aan de zekerlus, hand om de prusik tijdens afdaling.

Snel

• Cordlus ~60 cm, 6–7 mm nylon, gesloten met een Dubbele vissersknoop
• 3–4 wikkelingen rond het touw, naast elkaar
• Beide uiteinden samen in één Schroefkarabiner aan zekerlus (moderne standaard, met verlengd abseilapparaat) — niet beenlus
• Onder het abseilapparaat, niet erboven (boven heeft meerdere problematische faalmodi en is in moderne praktijk verlaten)
• Onder belasting testen met je volle lichaamsgewicht voor je je zelfzekering losmaakt
• Tijdens abseil: hand omsluit prusik = ontgrendeld; loslaten = grijpt

Wanneer

• Achterzekering tijdens Abseilen met één touw (Single-rope rappel) en Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel) — zie Abseil-achterzekering (autoblock) (Rappel backup).
• Te lossen klem in zelfreddingssituaties.
• Niet voor opklimmen langs het touw — daar Prusikknoop (Prusik hitch) of Klemheist (Klemheist hitch).

Vereisten

• Cordlus ~60 cm in 6–7 mm nylon, gesloten met een Dubbele vissersknoop
• Alternatief: korte Dyneema- of nylon Bandlus (sling) — vereist meer wikkelingen, test eerst
• Diameter cord ~60–70% van touwdiameter

Procedure

1. Cordlus rond het touw slaan — 3 tot 4 keer.

   Drie wikkelingen op standaard 9,5–10 mm touw met 7 mm cord. Op dunner of gladder touw, of met een Dyneema sling: vier of vijf. Test onder belasting voor je hem in het echt gebruikt.

2. Wikkelingen naast elkaar — niet over elkaar gekruist.

3. Beide uiteinden samen — aan dezelfde kant uit (waar de Dubbele vissersknoop zit).

4. Clippen aan zekerlus — moderne standaard, met verlengd abseilapparaat. Moderne standaard (AMGA, AAI, Petzl; sinds ca. 2015 mainstream): beide uiteinden samen in één Schroefkarabiner aan de zekerlus (belay loop) — in combinatie met een verlengd abseilapparaat (apparaat aan een verlengde bandlus/PAS boven de gordel). Dit geeft ruimte voor de autoblock onder het apparaat zonder dat ze elkaar raken.

   Traditioneel (oudere methode): autoblock aan beenlus, apparaat direct aan inbindlus. Werkt nog, maar afgeraden op gordels met snel-verstelbare (‘quick-adjust’) beenlusgespen waar de zijdelingse belasting van de autoblock de gesp kan openen.

   Zie Abseil-achterzekering (autoblock) voor uitgebreide procedure.

5. Positie onder het abseilapparaat — verplicht.

   • Onder: de prusik grijpt automatisch als de remhand loslaat. De klimmer hangt veilig in de prusik en kan hem met de hand ontgrendelen om door te gaan.
   • Boven: heeft meerdere problematische faalmodi (grijpinstinct houdt klem open, niet te lossen onder vol gewicht, kan ondersteboven kantelen) en is in moderne klim-praktijk verlaten.
   • Verlengen: prusik aan een verlengde aanhechting (bandlus van ~30 cm aan een beenlus) of via een verlenging van het zekeringsapparaat. Prusik op bereikbare hoogte, niet klemmend tegen het apparaat.

6. Onder volle belasting testen — vóór zelfzekering losmaken.

   • Hang met je volle lichaamsgewicht op apparaat + autoblock — niet alleen een korte ruk.
   • Laat de remhand kort los. De autoblock moet klemmen binnen 5–10 cm doorslip.
   • Klemt niet (slipt door)? Meer wikkelingen of ander cordmateriaal.
   • Pas wanneer de test slaagt onder vol gewicht mag je je zelfzekering losmaken.

7. Tijdens abseil: hand losjes om de prusik.

   Hand omsluit = ontgrendeld, je daalt. Hand loslaten = grijpt automatisch. Bij rust- of beslismomenten: laten grijpen, beide handen vrij voor de volgende stap.

Videovoorbeelden

Veelgemaakte fouten

• Prusik boven het apparaat in plaats van eronder. Onder volle belasting niet meer te ontgrendelen; grijpinstinct kan de klem juist openhouden tijdens een ongecontroleerde afdaling. In moderne klim-praktijk verlaten. Altijd onder, aan de gordel.
• Te weinig wikkelingen. Drie als minimum, vier of vijf op gladder touw. Test altijd.
• Te lange cordlus. Schuift onder belasting uit je bereik en is dan niet meer te ontgrendelen.
• Verkeerd materiaal. Dyneema sling werkt alleen met genoeg wikkelingen en heeft een lager smeltpunt dan nylon. Voor zekerheid: 6–7 mm nylon cord.
• Te dik cord t.o.v. het touw. Cord even dik als het touw = glipt. Aanhouden op 60–70% van de touwdiameter.
• Niet testen vóór gebruik. De grip hangt af van cord/touw-combinatie, wikkelingen en vocht. Glipt-ie? Wikkeling erbij of stugger cord. Altijd onder vol gewicht testen vóór je je zelfzekering losmaakt. Voor opklimmen langs het touw is dit niet de juiste knoop — daar Prusikknoop (Prusik hitch) of Klemheist (Klemheist hitch).
• Lus klemt strak tegen het apparaat onder belasting. Geklemd = niet meer te ontgrendelen. Een verlengde aanhechting voorkomt dit.
• Autoblock aan beenlus i.p.v. zekerlus (verouderd). De oudere methode hing de autoblock direct aan de beenlus. Moderne AAI/AMGA-standaard (sinds ca. 2015 mainstream): autoblock aan zekerlus met Extended rappel (apparaat verlengd boven gordel met 60 cm bandlus). Op gordels met snel-verstelbare (‘quick-adjust’) gespen kan de zijdelingse belasting van een autoblock aan de beenlus de gesp openen — daarom is de zekerlus-variant veiliger. Zie Abseil-achterzekering (autoblock).

Varianten

Franse prusik vs. Prusikknoop vs. Klemheist:

Knoop	Richtingen	Te lossen onder belasting	Werkt met sling	Gebruik
Franse prusik (Autoblock)	Beide richtingen	Ja	Soms (test)	Abseil-achterzekering
Prusikknoop (Prusik)	Beide richtingen	Nee	Nee	Opklimmen langs touw
Klemheist (Klemheist hitch)	Eén richting	Beperkt	Ja	Opklimmen, alt. achterzekering

Zie ook

• Abseilen met één touw (Single-rope rappel)
• Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel)
• Abseil-achterzekering (autoblock) (Rappel backup)
• Prusikknoop (Prusik hitch)
• Klemheist (Klemheist hitch)
• Cordelette
• Schroefkarabiner (Locking carabiner)

Bronnen

Tekst

• Freedom of the Hills, 9e editie, hoofdstukken over abseilen en gletsjerredding
• Petzl tech tip: Rappelling with a backup / How to make a Prusik loop for a rappel backup (6 mm cord, ~1,5 m, 4 wikkelingen)
• DAV Sicherheitsforschung: Backup-Systeme beim Abseilen
• AMGA Multi-Pitch Instructor Manual
• VDiff Climbing — Prusik Knots: How to Tie Different Types of Prusiks (autoblock klemt in beide richtingen, te lossen onder belasting)
• Alpinesavvy — All about friction hitches (autoblock als third hand, beide richtingen)

Afbeeldingen

• Machard unidirezionale.jpg — Rupertsciamenna, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
• Petzl tech tip — Rappelling (autoblock friction hitch) © Petzl