Ombouwen voor abseilen

Ombouwen voor abseilen is de procedure waarbij een voorklimmer aan de top van een sportroute het touw door het omlooppunt rijgt zodat hij zichzelf naar beneden kan abseilen — meestal als alternatief voor aflaten, vooral op routes met sterk versleten omlooppunt of bij multi-pitch. Vraagt dezelfde zorgvuldige opeenvolging als Ombouwen voor aflaten maar met andere apparaatopbouw onderaan.

Klimmer aan de top van een rotsroute, klaar om af te abseilen — touw door abseilapparaat, prusik als achterzekering zichtbaar in de rechterhand. Foto van een ouder apparaat boven; moderne opstelling gebruikt tubular + autoblock onder het apparaat.

Snel

• Klimmer aan de top, zelfzekering aan beide bouten
• Touw door het omlooppunt halen — midden bij de ring
• Knopen in beide einden vóór gooien (Het systeem sluiten)
• Abseilapparaat aan een extended rappel (verlengde lus) vanaf de Zekerlus
• Autoblock onder het apparaat aan de zekerlus — nooit erboven
• Volledige belastingtest voor de zelfzekering eraf gaat
• Afdalen, onderaan het touw aftrekken

Wanneer abseilen i.p.v. aflaten

• Versleten omlooppunt — aflaten zou de ring verder slijten.
• Lange routes waar het touw te kort is voor aflaten (touw = 2× de routelengte).
• Multi-pitch terugkeer waar je meerdere standplaatsen passeert.
• Bij hoog risico op een vastgelopen touw — bij abseilen ligt de achterzekering bij je eigen apparaat, niet bij wat de zekeraar kan.
• Cragetiquette op routes waar abseilen lokaal de norm is.

Zie Aflaten vs. abseilen bij sportstandplaats voor de afweging — beide methodes hebben veiligheidsvoordelen en -nadelen.

Vereisten

• Klimmer aan de top, hangt comfortabel aan twee bouten via quickdraws
• Bandlus / PAS voor extended rappel (apparaat boven de gordel)
• Voldoende touw — de hele routelengte moet vanuit beide einden tegelijk passen
• Abseilapparaat (Tubular zekeringsapparaat in tubular-modus, geen halfautomaat — een Grigri werkt alleen op één streng)
• 2× Schroefkarabiner — één voor het apparaat, één voor de autoblock
• Touwtje voor Franse prusik (Autoblock) als achterzekering
• Tweede zelfzekering (bandlus of PAS) om te kunnen wisselen

Procedure

1. Aankomst — zelfzekering aan beide bouten, hang in het touw. Ombouwen voor aflaten stap 1.

   Quickdraws in beide bouten, touw erdoorheen. “Blok!” — zekeraar trekt strak. Hang in het touw. Identiek aan

2. Extra zelfzekering met bandlus / PAS — aan zekerlus, schroef dicht. zekerlus naar een van de bouten (of naar het Centraal punt als dat aanwezig is). Dit wordt straks je enige verbinding tijdens de wissel.

   Een bandlus of PAS van je

   • Aan de zekerlus, niet aan de Inbindlus — de inbindlus ga je demonteren bij het uitbinden.
   • Schroefkarabiner aan de bout, schroef dicht.

3. Touw uit het zekersysteem halen — "Ik maak je los", zekeraar opent het apparaat. Controleer voor je verder gaat: je hangt aan twee quickdraws + bandlus, drie aanhechtingen.

   De klimmer is nu alleen verbonden via bandlus/PAS aan de bouten.

4. Voorzorgen — lang haar, loszittende kleding en helmband uit de apparaatzone.

   Lang haar, sjaal, jaskoordje of helmbandjes kunnen in het abseilapparaat getrokken worden — AAC ANAM documenteert vastgelopen klimmers en ernstige ongelukken hierdoor. Klimmer hangt vast, paniek, soms apparaat losknippen zonder achterzekering.

   • Lang haar in een staart of onder de helm vastbinden voor de abseil.
   • Jas dichtritsen — geen losse koordjes naar beneden.
   • Helmbandjes strak / opgeborgen.
   • Geen losse PAS-strengen of cow’s tail in de apparaatzone.

5. Inbindknoop losmaken en touw door het omlooppunt — midden van het touw bij de ring.

   • Maak je Teruggestoken achtknoop los uit je gordel.
   • Trek het hele touw door het omlooppunt.
   • Midden van het touw bij het omlooppunt — beide einden hangen even lang naar beneden.
   • Hoe vind je het midden: vouw het touw dubbel vanaf één einde, schuif door je hand tot je het andere einde voelt — daar zit het midden. Vertrouw niet alleen op de zwarte middelmarkering — die kan vervaagd of verkeerd zijn.
   • Als beide einden na het gooien niet zichtbaar de grond raken: trek omhoog, vind het midden opnieuw, en gooi opnieuw. Niet afdalen als één eind misschien niet de grond haalt.

6. Knopen in beide uiteinden — VOOR gooien.

   • Voordat je het touw naar beneden gooit: leg in beide uiteinden een Dubbele zaksteek of een grote enkele knoop.
   • Reden om dat voor het gooien te doen: na het gooien hangen de einden vrij, ze kunnen verstrengelen of moeilijk te bereiken zijn. Knopen leggen aan de top is veiliger dan halverwege de afdaling.
   • Zonder eindknoop is het mogelijk van het touwuiteinde af te abseilen — AAC ANAM documenteert dit als één van de meest voorkomende oorzaken van abseil-ongelukken.

7. Beide einden naar beneden gooien — eerst "Touw los!" roepen.

   • Roep eerst “Pas op, touw!” (NKBV-standaard voor een vallend/afgetrokken touw) of “Touw los!” — waarschuwing voor mensen eronder. Niet alleen “Touw!” — los gebruikt botst met de slap-commando’s (“touw in” / “touw uit”).
   • Eerst één eind gooien (probeer er een kleine “hoop” van te maken om kluwen te voorkomen).
   • Dan het tweede eind.
   • Controleer met je ogen: raken beide einden de grond? Of komen ze samen tot een lager gelegen klimmerplatform?

8. Bandlus / PAS voor extended rappel — apparaat ~30 cm boven de gordel.

   • Bandlus 60 cm dubbel of PAS aan je zekerlus met een Ankersteek.
   • Lengte: ~30 cm boven de gordel — het apparaat komt ter hoogte van je borst.
   • Waarom verlengd: geeft ruimte voor de autoblock onder het apparaat zonder dat ze elkaar raken.

9. Abseilapparaat opzetten — beide strengen door tubular, schroef dicht.

   • Beide strengen door je Tubular zekeringsapparaat.
   • Touwloop: beide strengen lopen vanuit boven (omlooppunt) door het apparaat naar je Remhand.
   • Schroefkarabiner door het uiteinde van de bandlus / PAS + door het apparaat.
   • Schroef dicht.
   • Geen halfautomaat (Grigri) — die werkt alleen op één streng.

10. Autoblock — ONDER het apparaat, aan de zekerlus.

    • Franse prusik (Autoblock) om beide remstrengen, onder het apparaat.
    • Geclipt aan de zekerlus met een schroefkarabiner (niet aan de beenlus — zie Abseil-achterzekering (autoblock)).
    • NOOIT boven het apparaat. Onder het apparaat draagt het abseilapparaat het meeste gewicht; de autoblock hoeft alleen de remstreng vast te klemmen die nodig is om het apparaat te laten blokkeren — lichte klem, makkelijk weer los te krijgen met je hand. Boven het apparaat draagt de autoblock juist je volledige lichaamsgewicht zodra je de remhand loslaat: hij klemt dan zó hard dat hij vastloopt en buiten handbereik boven het apparaat blijft hangen. Je krijgt ‘m niet meer los zonder jezelf eerst te ontlasten, en je kunt niet met beide handen op de remstreng werken. Daarom: onder het apparaat, aan de zekerlus.
    • Lengte van het touwtje zo gekozen dat de autoblock in normale houding het apparaat niet raakt.

11. Test de opbouw met volle belasting — voor de zelfzekering eraf gaat.

    • Laat jezelf onder spanning aan apparaat + autoblock hangen — laat de zelfzekering wat slap worden, maar nog niet helemaal eraf.
    • Het apparaat moet houden.
    • De autoblock mag niet onverwacht klemmen (te lang? te kort touwtje? verkeerde plaats?).
    • Laat de remhand kort los — de autoblock moet klemmen, klimmer hangt stil.
    • Klemt ‘ie niet? Stop, opnieuw opbouwen.

12. Zelfzekering eraf — pas zodra het abseilapparaat én de autoblock werken en getest zijn. Bandlus / PAS losmaken van de bouten. Je hangt nu volledig aan het abseilsysteem.

13. Afdalen — beide handen aan de rem-zijde, voet tegen de wand, in tempo.

    • Beide handen op rem-zijde, voet tegen de wand.
    • Lage hand op de autoblock — duwt ‘m omhoog om het touwtje losser te maken zodat je kunt zakken.
    • Bovenste hand begeleidt het apparaat.
    • Bij een dak of overhang: extra langzaam.
    • Onderaan: stevig op de grond of de volgende standplaats.

14. Touw aftrekken — knopen uit beide einden, trek aan één uiteinde.

    • Eerst opnieuw zelfzekeren als je op een standplaats staat (multi-pitch).
    • Apparaat uit het touw.
    • Knopen uit beide einden halen.
    • Trek aan één van de twee uiteinden — het andere eind gaat omhoog door het omlooppunt en valt naar beneden.
    • Bij vast komen te zitten: zie Vastgelopen touw.

Videovoorbeelden

Quickdraws ophalen tijdens het abseilen

Als je quickdraws hebt laten zitten (op de weg omhoog), is abseilen een goed moment om ze op te halen:

1. Bij elke quickdraw: stop, hang aan je apparaat + autoblock (rustpositie).
2. Quickdraw van de bout halen.
3. Quickdraw op je gordel.
4. Verder afdalen.

Bij overhang: vooraf een bandlus of “scoop” maken om de quickdraws te kunnen pakken.

Veelgemaakte fouten

• Enkel faalpunt tijdens de omschakeling. Op elk moment moet je aan twee aanhechtingen vastzitten. Veelvoorkomende fout: zelfzekering eraf voordat het abseilapparaat is opgebouwd én getest.
• Touw door één enkele bout zonder omlooppunt. Onnodige slijtage op de bout.
• Touw niet in het midden bij het omlooppunt. De ene kant korter dan de andere = niet symmetrisch aflaten + bij volledig afdalen komt de kortere kant tekort.
• Knopen in het einde na het gooien (of helemaal niet). Leg de knopen voor het gooien — anders kun je het einde niet meer makkelijk bereiken. Zonder eindknoop kan een klimmer bij een te kort touw van het uiteinde af abseilen (AAC ANAM: een van de top-categorieën van abseil-ongelukken).
• Geen autoblock als achterzekering. Zonder achterzekering: één hand loslaten = val. Met achterzekering: prusik klemt.
• Autoblock boven het apparaat. Niet dat hij niet klemt — het probleem is dat hij dán je hele lichaamsgewicht draagt, keihard vastloopt en buiten handbereik boven het apparaat blijft hangen; je krijgt ‘m niet meer los zonder jezelf eerst te ontlasten en kunt niet met beide handen remmen. Dus ONDER het apparaat, aan de zekerlus — daar draagt het apparaat het gewicht en hoeft de autoblock alleen de remstreng te klemmen.
• Autoblock aan de beenlus zonder extended rappel. Bij een snelsluitende beenlus + belasting door de autoblock kan de gesp openen. Moderne standaard: zekerlus + extended.
• Abseilapparaat aan de inbindlus zonder extended. Geen ruimte voor de autoblock aan de zekerlus. Extended is verplicht in een moderne opstelling.
• Abseilapparaat losmaken voor je stevig op de grond / richel staat. Eerst beide voeten plat, gewicht volledig op vaste ondergrond, pas dan het apparaat eraf. Op een richel: PAS aan anker vóór het apparaat losgaat. AAC ANAM documenteert dit als ongelukken-categorie.
• Versleten vaste banden of slings aan het abseilstation blind vertrouwen. UV-aantasting maakt nylon snel onbetrouwbaar — gemiddeld ~25-30% sterkteverlies na 1 jaar full-exposure (WSTDA web-sling tests), oplopend tot 50-60% na 2-3 jaar. Dyneema/Spectra is UV-resistenter maar niet immuun. Verbleekt, stijf, vezelpluk = vervangen vóór gebruik. Bij twijfel je eigen sling toevoegen; nooit blind op vaste banden vertrouwen — vooral in maritieme klimaten (zout + UV gecombineerd).
• Abseilapparaat verkeerd erin. Beide strengen erdoorheen, schroef dicht. Controleer met je ogen.
• Bandlus / PAS aan de inbindlus in plaats van de zekerlus. De inbindlus is voor de touwknoop; de zekerlus is voor materiaal-aanhechtingen.
• Gooien zonder waarschuwing. “Pas op, touw!” (NKBV) of “Touw los!” roepen voorkomt ongelukken met mensen eronder. Niet alleen “Touw!” — botst met de slap-commando’s “touw in” / “touw uit”.
• Bij twijfel over de routelengte: gewoon abseilen. Soms wordt aflaten geprobeerd met een te kort touw — abseilen is veiliger als de touwlengte onzeker is.
• Halfautomaat (Grigri) gebruiken om te abseilen. Werkt niet — de Grigri werkt alleen op één streng. Gebruik een tubular in normale modus.

Specifieke contexten

Multi-pitch abseilen

Bij multi-pitch is abseilen vaak verplicht (aflaten is geen optie). Procedure is hetzelfde, maar:

• Beide klimmers wachten op de standplaats.
• Eén voor één abseilen (of Tandem abseilen bij een gewonde klimmer).
• Volgende standplaats vinden tijdens de afdaling.
• Zie Multi-pitch overzicht.

Cragetiquette

• Sommige crags / routes vragen om abseilen in plaats van aflaten (om ringslijtage te beperken).
• Lokale informatie: vraag het aan ervaren klimmers of kijk in de topo.

Zie ook

• Sportklimstandplaats (Sport anchor)
• Ombouwen voor aflaten (Cleaning sport anchor — lower)
• Aflaten vs. abseilen bij sportstandplaats (Lower vs. rappel)
• Abseilen met één touw (Single-rope rappel)
• Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel)
• Abseil-achterzekering (autoblock) (Extended rappel + autoblock)
• Franse prusik (Autoblock) (Autoblock — back-up)
• Het systeem sluiten (Closing the system)
• Vastgelopen touw (Stuck rope)

Bronnen

Tekst

• AMGA Single Pitch Manual
• Climbing — From Toprope to Redpoint (Tyson & Sumner)
• Petzl tech tip How to clean the anchor — © Petzl (cleaning procedure incl. rappel-variant)
• AAC Publications — Know the Ropes: Rappelling — complete rappel-veiligheidsgids
• AAC Publications — Know the Ropes: Cleaning Sport Routes — Lindsay Auble
• Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 18
• NKBV Outdoor Voorklimmen cursusmateriaal
• WSTDA — UV-degradatie web-sling tests — sterkteverlies bij UV-blootstelling
• American Alpine Institute — extended rappel met autoblock onder het apparaat als moderne standaard (blog-publicaties 2018+)
• Alpinesavvy — The extended rappel, explained — autoblock aan de zekerlus, niet te lang touwtje (anders in apparaat gezogen)
• Devils Lake Climbing Guides — Third Hand Backup (Autobloc) — autoblock onder het apparaat, klemmechanisme
• VDiff Climbing — Rappelling with an Extended Belay Device — verlengd apparaat zodat de prusik niet in het apparaat wordt gezogen, gecentreerd aan zekerlus
• Mountain Project — Autoblock above or below rappel device? en Further analysis of autoblock failure on rappel — boven het apparaat draagt de autoblock je volle gewicht, loopt vast en blijft buiten handbereik; onder het apparaat draagt het apparaat het gewicht
• Petzl — Multi-pitch rappelling with a single rope — met een Grigri kun je niet op twee strengen vanuit het anker abseilen; gebruik een tubular op dubbele streng

Afbeeldingen

• ThomasP abseilen.jpg — ThomasP, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0