Ontlasten van het zekerapparaat

Ontlasten van het zekerapparaat (belay escape; ATC ontlasten) is de uitgebreide variant van Uit het zekersysteem komen — de zekeraar draagt de klimmer over van zijn gordel naar het centraal punt via een klemknoop op het touw en een onder belasting te lossen steek (MMO, Marinerknoop of Radium Release Hitch). Standaard guide-curriculum (AMGA / Tyson & Loomis). Vraagt een vooraf geoefende Marinerknoop en Halve mastworp met muilezel (MMO).

Halve mastworp met muilezelknoop (Munter Mule Hitch) aan een HMS-karabiner — de blokkering die het apparaat handsfree houdt tijdens het ontlasten van het zekerapparaat.

Meer afbeeldingen

Schleifknoten (muilezelknoop) met een vangknoop als achterzekering — dezelfde blokkering die je legt onder een tubular om het apparaat tijdens de overdracht los te kunnen maken.

Snel

• Doel: de belasting van de klimmer overdragen van de zekeraar naar het centraal punt van de standplaats
• Stappen: zelfzekering → muilezel-blokkering op het apparaat → klemknoop op klim-zijde met te-lossen steek naar centraal punt → achterzekering → belasting overdragen door het apparaat los te maken → apparaat losmaken
• Lastdragend punt: een klemknoop (prusik) op het touw + een te-lossen steek naar het centraal punt — Halve mastworp met muilezel (MMO) of Marinerknoop
• De Marinerknoop is onder volle last te lossen door de wikkelingen gedoseerd terug te draaien — dat is juist zijn functie
• Vereist een standplaatsanker met centraal punt
• Vooraf oefenen is verplicht voor multi-pitch-klimmers

Verschil met basis “Uit het zekersysteem komen”

	Basis	Uitgebreid (deze pagina)
Niveau	Beginnerszelfredding	Gevorderde zelfredding
Te-lossen steek	Prusik + halve mastworp, of Mariner	Mariner of MMO (te lossen onder last)
Muilezelblokkering op apparaat	Optioneel	Standaard
Voorbereiding voor hijsen	Nee	Mogelijk als volgende stap
Tijd	2–3 min	3–5 min met alle stappen

Vereisten

• Standplaatsanker met Centraal punt (twee bouten of zekeringspunten).
• Cordlus voor de Marinerknoop of MMO (~1 m gesloten, 6 mm nylon — geen Dyneema).
• Cordelette voor de klemknoop (Prusikknoop) op het touw, plus een tweede voor de achterzekering.
• 3+ Schroefkarabiners (waarvan ≥1 HMS voor een MMO).
• Kennis van de muilezelknoop op het apparaat en de Halve mastworp (Munter) voor een MMO.

Procedure

1. Stabilisatie — apparaat in rempositie, communiceer met de klimmer.

   • De klimmer hangt aan het apparaat — niet vergeten.
   • Apparaat in rempositie.
   • Communiceer met de klimmer: “Ik ga je op een andere zekering zetten — wacht.”
   • Klimmer is geïnformeerd → minder paniek.

2. Muilezelknoop op de remstreng — apparaat blokkeren onder het apparaat, met een vangknoop als achterzekering. muilezelknoop met een vangknoop als achterzekering in de remstreng leggen, direct onder het apparaat, en die achterzekering clippen aan een karabiner naast het apparaat (aan de zekerlus of aan een tijdelijk ankerpunt). Dit is geen "MMO op het apparaat" — MMO is een complete zekeringsmethode (op een HMS-karabiner), niet een blokkering die je toevoegt aan een tubular. Bij sommige apparaten (Petzl Reverso, BD ATC-Guide) is dit een specifieke procedure — zie de fabriekshandleiding voor "tying off the belay device".

   Het apparaat zelf blijft staan; wat je doet is een

   Procedure voor de muilezelblokkering op een tubular:

   • Maak een bocht in de remstreng vlak onder het apparaat.
   • Wikkel de bocht eenmaal rond de belaste streng (klim-zijde) — muilezel.
   • Trek de muilezel strak.
   • Leg een zaksteek als vangknoop in de remstaart, clip aan een karabiner naast het apparaat.
   • Test: laat de remhand voorzichtig los — het apparaat houdt vast dankzij de muilezel + vangknoop.
   • Remhand vrij — beide handen vrij voor stap 3.

3. Klemknoop op de klim-zijde + te-lossen steek naar het centraal punt.

   • Leg een Prusikknoop (of andere klemknoop) om de klim-zijde (touw richting klimmer), boven het apparaat. Die klemknoop grijpt het belaste touw — een Marinerknoop grijpt het touw zélf niet, dus je hebt een klemknoop nodig om de last van het touw af te nemen.
   • Verbind de klemknoop met het Centraal punt van de standplaats via een onder belasting te lossen steek: een Marinerknoop op de cordlus, of een Halve mastworp met muilezel (MMO) op een HMS aan het centraal punt. Die te-lossen steek is wat je straks gecontroleerd vrijgeeft.
   • Aanhechting aan het centraal punt — niet aan je gordel, niet aan één afzonderlijk ankerpunt.
   • Schuif de klemknoop richting de klimmer tot het hele systeem strak staat — geen speling, anders schokt de last bij de overdracht.
   • Reden: bij de overdracht gaat de belasting van jouw gordel → centraal punt. Foute aanhechting belast jouw gordel of één enkel ankerpunt.

4. Achterzekering vóór overdracht — prusik op klim-zijde naar het tweede ankerpunt.

   • Voordat je de last gaat overdragen: leg een achterzekering als klempunt op de klim-zijde.
   • Prusikknoop op de klim-zijde, geclipt aan het tweede ankerpunt (niet hetzelfde punt als de lastdragende klemknoop/te-lossen steek).
   • Reden: tijdens de overdracht (stap 5) is de klemknoop + te-lossen steek het enige punt dat de belasting draagt. Faalt dat, dan valt de klimmer. De achterzekering moet vóór de overdracht in plaats zitten.
   • Slapte in de achterzekering nu — pas actief als het lastdragende punt zou falen.

5. Belasting overdragen — geleidelijk via de muilezelblokkering van het apparaat.

   • Je laat het apparaat los, niet de te-lossen steek. Maak de muilezelblokkering uit stap 2 open (overhandse achterzekering los, dan de muilezel) en laat het touw gedoseerd door het apparaat lopen.
   • Terwijl je slap doorlaat, zakt de last op de klemknoop + te-lossen steek aan het centraal punt — de last verschuift van jouw apparaat → centraal punt.
   • Geleidelijk: een paar centimeter tegelijk, remhand strak; verwacht een kleine slip bij het lossen van de muilezel.
   • Eind: hele belasting op de klemknoop + te-lossen steek, apparaat onbelast.
   • Het apparaat is nu vrij en kun je losmaken (stap 6).

6. Apparaat losmaken — touw uit het apparaat. De klimmer hangt nu aan: klemknoop + te-lossen steek (primair) aan het centraal punt + de achterzekerende prusik (geprepareerd).

   Het apparaat is nu onbelast en los van je gordel.

7. De klimmer hangt nu aan het centraal punt — de zekeraar is vrij. De belasting loopt van klimmer → klemknoop → te-lossen steek (Marinerknoop/MMO) → centraal punt → twee ankerpunten. Beide handen vrij, eigen zelfzekering nog vast.

8. Verder met de redding — hulp roepen (telefoon), Prusikken naar de klimmer toe, naar beneden voor hulp, of een hijssysteem opzetten (Schweizer flaschenzug).

9. Eindfase: klimmer terug aan het apparaat — wanneer de redding klaar is om verder te gaan.

   1. Apparaat opnieuw op je gordel, of zet de last meteen om naar aflaten via een halve mastworp aan het centraal punt.
   2. Touw door het apparaat — in de juiste stand, opnieuw tijdelijk blokkeren met een muilezelknoop.
   3. Belasting terug van de te-lossen steek naar het apparaat: de Marinerknoop/MMO gedoseerd vrijgeven (wikkelingen terugdraaien bij de Mariner) tot de last weer op het apparaat hangt.
   4. Klemknoop en te-lossen steek verwijderen.
   5. Verder met aflaten, abseilen of dergelijke.

Videovoorbeelden

Meer video's

Mariner-knoop vs. prusik bij ontlasten

	Marinerknoop	Prusikknoop
Functie	Te-lossen steek (lastdragend, vrijgeefbaar)	Klemknoop op het touw
Klemkracht	Klemt op de cordlus/karabiner, niet op het touw	Goed op het touw, kan onder schok losschieten
Te lossen onder belasting	Ja, onder volle last — wikkelingen gedoseerd terugdraaien	Nee, kan niet onder belasting gelost worden
Opbouwtijd	30 sec	20 sec
Materiaal	Cordlus ~1 m nylon (geen Dyneema)	Cordelette ~50 cm
Rol bij ontlasten van het zekerapparaat	Te-lossen steek tussen klemknoop en centraal punt	Klemknoop op het touw + achterzekering

De Mariner-knoop is een van de standaardkeuzes voor de te-lossen steek naar het centraal punt, omdat hij onder volle last gecontroleerd vrij te geven is — je draait de wikkelingen langzaam terug en de last zakt geleidelijk over. Alternatieven zijn de Munter-Mule-Overhand (MMO) op het centraal punt of een Radium Release Hitch (RRH) — beide even geldig in moderne guide-praktijk. In veel curricula (VDiff, The Mountaineers, Climbing.com) is de standaard zelfs een klemknoop op het touw + een halve mastworp/MMO naar het centraal punt; de Marinerknoop is daar een gelijkwaardig alternatief voor de te-lossen steek. Een prusik klemt op het touw maar is niet onder belasting te lossen — die dient als klemknoop en als achterzekering, niet als de vrijgeefbare steek.

Veelgemaakte fouten

• Niet vooraf geoefend. Een noodgeval is niet het moment om de procedure te leren.
• Mariner-knoop verwarren met Munter-Mule (MMO). Verschillende knopen met verschillende ontgrendelmechanismen. De Mariner-knoop ontgrendelt door wikkelingen terug te trekken; de MMO ontgrendelt door de muilezelstop los te maken. Niet uitwisselbaar in instructies.
• Mariner-knoop direct om het touw leggen. Een Marinerknoop grijpt het touw niet — hij klemt op zijn eigen cordlus om een karabiner. Je hebt een klemknoop (prusik) nodig om de last van het touw te nemen; de Marinerknoop is de vrijgeefbare schakel naar het centraal punt.
• Te-lossen steek aan eigen gordel in plaats van aan het centraal punt. Het hele doel van het ontlasten is overdracht van gordel → centraal punt. Een verkeerde aanhechting belast jouw gordel met het gewicht van de klimmer — niets opgelost.
• Achterzekering pas ná de belasting-overdracht aanbrengen in plaats van vooraf. Tussen overdracht en achterzekering is de te-lossen steek het enige lastdragende punt = enkel faalpunt. Eerst achterzekering, dan overdragen.
• Bij de overdracht de te-lossen steek lossen in plaats van het apparaat. De last gaat van apparaat → centraal punt door de muilezelblokkering van het apparaat gedoseerd te lossen. Wie de Marinerknoop/MMO opent, laat juist de last vieren die hij moet vangen.
• Muilezelblokkering op het apparaat overslaan. Het apparaat blokkeren is een veiligheidslaag die je handen vrijmaakt tijdens de opbouw. Niet overslaan.
• Mariner-knoop op Dyneema-cord. Klemt onbetrouwbaar — Dyneema is te glad. Nylon cord (6 of 7 mm).
• Belasting te abrupt overdragen. De klimmer voelt een schok. Geleidelijk te werk gaan.
• De procedure haastig uitvoeren. Tijdens een noodgeval voelt het urgent — neem de 5 minuten zorgvuldig.

Specifieke variant: wanneer de MMO al gelegd is

Soms gebruik je een MMO al voor een ander doel (vergrendeling tijdens het uitgeven van slappe). Dan is de procedure iets anders — het apparaat is al geblokkeerd en je begint vanaf stap 3.

Wanneer je hulp moet inroepen

Sommige situaties zijn te complex om zelf op te lossen:

• Klimmer ernstig gewond.
• Touw vastgelopen op een onbereikbare plek.
• Onbekende ankers boven je.
• Slecht weer of donker.

In zulke gevallen: bel 112 voordat je zelf te veel risico neemt.

Oefenen

1. Op de grond of in de klimhal: met een partner, korte cyclus.
2. Op een droogoefenroute: met een zekeraar, herhaal 5×.
3. Toepassen onder druk: simulatie van een noodgeval.

Reken op 30+ minuten oefening voordat het vlot gaat.

Zie ook

• Uit het zekersysteem komen (Belay escape — basis)
• Marinerknoop (Mariner knot — essentieel)
• Halve mastworp met muilezel (MMO) (MMO)
• Prusikken (Ascending the rope)
• Reddingstechnieken overzicht (Self-rescue overview)
• Zakken voorbij een knoop (Lowering past a knot)
• Centraal punt (Master point)
• Standplaats met twee bouten (Twobolt anchor)
• Hangtrauma

Bronnen

Tekst

• Algemene zelfredding-praktijk volgens AMGA / Tyson & Loomis
• Climbing Self-Rescue (Andy Tyson & Molly Loomis)
• AMGA Rock Guide Manual
• Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 21
• VDiff Climbing — The Belay Escape — klemknoop op touw + halve mastworp/MMO naar centraal punt; last overdragen door het apparaat te lossen
• VDiff Climbing — Tie-off a belay device (mule overhand) — muilezelblokkering op het apparaat, lossen onder belasting
• The Mountaineers — How To: Belay Escape — vier checkpoints, klemknoop + te-lossen steek naar het centraal punt
• Chockstone — Mariner’s Knot — Marinerknoop “releasable underload”, wikkelt om een karabiner (niet om het touw)
• VRigger — Working with Load Release Hitches — Marinerknoop als load-release hitch, last overdragen door wikkelingen langzaam af te wikkelen

Afbeeldingen

• Munter Mule Hitch.jpg — Zaripov999, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
• Schleifknoten mit Sicherung.jpg — Markus Bärlocher, Wikimedia Commons, publiek domein