Zakken voorbij een knoop

Zakken voorbij een knoop is de procedure om een klimmer te laten zakken terwijl het touw een knoop bevat — bijvoorbeeld als twee touwen aan elkaar geknoopt zijn voor een lange aflaat. Het zekerapparaat kan niet door de knoop heen, dus moet je tijdelijk overstappen op een tweede zekering, de knoop passeren en daarna weer terug naar het apparaat. Een van de gevorderde zekeringstechnieken voor zelfreddingssituaties.

Illustratie uit Petzl tech tip over crevasse-haul met knopen in het touw (omhoog hijsen in gletsjerredding). Het principe — belasting overdragen aan een cordelette met Mariner-knoop aan het anker terwijl het hoofdapparaat los is — geldt vergelijkbaar voor de lowering-procedure hieronder. Bij lowering hangt de klimmer stil en beweegt het touw door het apparaat; bij hauling wordt de klimmer omhoog getrokken door progress-capture. Mechanisch verschillende scenario’s, vergelijkbare knot-bypass-stap.

Meer afbeeldingen uit dezelfde Petzl crevasse-haul tech tip

Hauling-context: de cordelette draagt de belasting; het touw kan nu zo verschoven worden dat de knoop voorbij het apparaat komt. Voor de lowering-procedure op deze pagina: vergelijkbaar principe, maar de touw-loop-richting is omgekeerd. Petzl tech tip crevasse rescue.

Beginsituatie uit de Petzl crevasse-haul context — de knoop nadert het apparaat. Stop met aflaten ~50 cm voor de knoop, plaats een vangknoop en zet een tweede zekering op aan het anker vóórdat je iets demonteert. Geldt voor zowel hauling als lowering.

Snel

• Het zekerapparaat kan de knoop niet passeren
• Vangknoop in het touw onder je aanhechting vóór je begint — vangt een val tijdens de overdracht op
• Tweede zekering (Marinerknoop) opzetten voordat de knoop bij het apparaat komt
• Klimmer geleidelijk overdragen aan de Mariner-knoop
• Apparaat los, opnieuw aanbrengen langs de knoop — belastingtest met het gewicht van de klimmer
• Mariner-knoop lossen (vereist gedeeltelijke ontlasting), klimmer terug op het apparaat

Wanneer nodig

• Twee aan elkaar geknoopte touwen voor een lange aflaat (bijvoorbeeld 30 m aflaten met 2× 60 m aan elkaar).
• Klimmer hangt aan een touw met een knoop in het systeem.
• Geen alternatieve afdaling mogelijk.

Voor sportklimmen zelden — meestal bij multi-pitch en alpinisme.

Vereisten

• Eerste zekering: standaard zekerapparaat (waarmee je aflaat).
• Tweede zekering: cordelette met Marinerknoop of vergelijkbaar — te lossen onder belasting.
• Cordelette of bandlus voor de verbinding.
• Schroefkarabiners (minimaal 3).
• Ankerpunt (schroefkarabiner aan gordel of standplaatsbout).
• Voorbereide procedure — niet improviseren.

Procedure

1. Zie de knoop aankomen — stop met aflaten ~50 cm vóór de knoop.

   De knoop nadert het apparaat — meestal in beeld voordat hij vast komt te zitten. De klimmer hangt stil.

2. Vangknoop in het touw — geclipt aan het ANKER, NIET aan je eigen gordel.

   • Voordat je iets demonteert: leg een Dubbele achtknoop in een lus in de klim-zijde van het touw (boven het apparaat richting de klimmer), ~1–2 m verwijderd van het apparaat.
   • Clip die knoop met een schroefkarabiner aan de standplaats of het ankerpunt (centraal punt of een aparte bout). Niet aan je eigen gordel of zekerlus — anders valt de klimmer als jij faalt.
   • Reden: bij een onverwachte fout tijdens de overdracht is dit je ultieme achterzekering — de klimmer valt hooguit tot deze knoop, opgevangen door het anker.

3. Tweede zekering opzetten — Mariner-knoop boven de oude knoop, naar het centraal punt.

   • Marinerknoop op de klim-zijde van het touw, boven de oude knoop in het touw (die straks langs het apparaat moet).
   • Verbinding via een Schroefkarabiner aan het centraal punt van het anker (niet aan de gordel van de zekeraar — de belasting moet naar het anker, niet naar de zekeraar).
   • Nog geen belasting — alleen klaarleggen.

4. Belasting geleidelijk van apparaat naar Mariner-knoop overdragen.

   Laat heel langzaam touw door het apparaat lopen. De belasting van de klimmer verschuift van het apparaat naar de Mariner-knoop. De klimmer zakt een paar cm tijdens de overdracht — normaal. Eind: hele belasting op de Mariner-knoop, het apparaat is onbelast.

5. Apparaat losmaken — touw uit het apparaat, klimmer hangt aan de Mariner-knoop.

   • Touw uit het apparaat — apparaat is nu vrij.
   • De klimmer hangt aan de Mariner-knoop (via het anker). Volledig verbonden met het anker.
   • Kritieke fase: de klimmer hangt nu alleen aan de Mariner-knoop — de vangknoop (stap 2) is je tweede achterzekering. Niet overhaasten.

6. Apparaat opnieuw aanbrengen — aan de rem-zijde van de knoop, onder de knoop.

   • Pak het touw aan de rem-zijde van de knoop (verder van de klimmer, de kant waar het touw richting de hand van de zekeraar zou lopen).
   • Plaats het apparaat opnieuw door dát deel van het touw, zodat het touw bij verder laten zakken door het apparaat loopt zonder dat de knoop het apparaat raakt.
   • Touw nu door het apparaat onder de knoop (zodat de knoop niet meer door het apparaat hoeft).

7. Nieuwe positie testen — geleidelijke belastingtest met 30–50% van het gewicht.

   • Trek aan de klim-zijde — het apparaat moet blokkeren.
   • Belangrijker: verschuif geleidelijk belasting van de Mariner-knoop naar het nieuwe apparaat door de Mariner-knoop een stukje te lossen.
   • Wanneer het apparaat ~30–50% van het gewicht draagt, controleer of het blokkeert en of het touw goed loopt.
   • Pas dán de Mariner-knoop volledig vrijgeven.

8. Belasting terug naar het apparaat — Mariner-knoop gedoseerd lossen. onder volle belasting — dat is juist waar hij voor bestaat (zie Marinerknoop). Hier laat je het apparaat eerst een deel van de last dragen (stap 7) zodat de overdracht soepel en zonder schok verloopt, niet omdat de knoop anders niet zou lossen. Draai de wikkelingen gedoseerd terug aan de Mariner-staart — te snel geeft een plotse slip die het systeem schokbelast. De wikkelingen schuiven los, de belasting verschuift naar het apparaat, het touw glijdt door het apparaat en de klimmer zakt geleidelijk verder.

   De Mariner-knoop lost

9. Mariner-knoop verwijderen, vangknoop opschuiven, doorzakken — Mariner-knoop volledig los, vangknoop kan nu omhoog (onder de nieuwe apparaatpositie). Het apparaat laat de klimmer normaal verder zakken; de knoop is gepasseerd.

Videovoorbeelden

Let op — deze video toont rappelling past a knot, niet lowering past a knot

De video laat zien hoe je zelf langs een touw met een knoop abseilt (rappelling): jij beweegt langs het touw, het apparaat hangt aan jouw gordel. Op deze pagina behandelen we lowering: jij staat boven en laat een klimmer zakken — de klimmer hangt stil, het touw beweegt door jouw apparaat. Vergelijkbaar principe (knot-bypass via Mariner-knoop), maar omgekeerde rollen. Kijk de video voor het mechanische idee, volg de procedure op deze pagina voor lowering.

Visueel: stappen

Stap 1: Knoop nadert apparaat
                                
   apparaat                    
       │                         
       │ ← klim-zijde         
   ╳ knoop                       
       │                         
       │ ← rem-zijde              

Stap 2-4: Mariner boven, apparaat los

   anker
     │
     ▒ mariner
     │
     │ ← klimmer hangt nu hier
     │
   ╳ knoop
     │
   (geen apparaat)

Stap 5-7: Apparaat onder knoop, herstart

   anker
     │
     ▒ mariner (wordt losgemaakt)
     │ 
   ╳ knoop ← boven nu
     │
   apparaat ← onder knoop
     │
     │ ← klimmer zakt verder

Alternatieve methode: tandem-prusik

Sommige guides gebruiken een variant met prusiks als achterzekering in plaats van een Mariner-knoop:

• Prusik boven de knoop als hoofdoverdracht.
• Klimmer hangt aan de prusik, apparaat los.
• Apparaat onder de knoop opnieuw aanbrengen.
• Prusik los → klimmer terug op het apparaat.

Nadeel prusik: kan niet onder belasting gelost worden — eerst moet het gewicht eraf (de klimmer moet ergens op staan). De Mariner-knoop is veiliger bij hangende belasting.

Veelgemaakte fouten

• Geen plan vooraf. Halverwege improviseren = de klimmer kan langer hangen dan veilig is.
• Mariner-knoop verkeerd gelegd. Klemt niet, of kan niet gelost worden. Vooraf oefenen.
• Belasting te abrupt overdragen. De klimmer voelt een stootbelasting. Geleidelijk.
• Apparaat verkeerd om opnieuw aanbrengen. Klim- en rem-zijde verwisseld = klimmer valt. Testen.
• Knoop binnen bereik van het apparaat laten komen. Het apparaat klemt op de knoop en dan moet je hem alsnog losknopen. Stop 50 cm vóór.
• Tijdsdruk. De hele procedure kost ~5–10 min. De klimmer hangt geduldig. Niet haasten.
• Geen achterzekering tijdens de overdracht. Tussen “apparaat los” en “apparaat opnieuw aangebracht” hangt de klimmer alleen aan de Mariner-knoop. Houd de touwrest in je handen voor een noodgreep.

Wanneer overslaan / alternatief

• Bij een korte abseil: met één touw is samenknopen niet nodig.
• Bij een niet-essentiële knoop: soms is samenknopen niet nodig — denk er vooraf over na.
• In een onmogelijke situatie: een andere zelfreddingsprocedure is soms beter dan zakken.

Hoe vaak gebeurt dit

In sportklimmen: zelden. In multi-pitch met twee aan elkaar geknoopte touwen: af en toe. In alpinisme: regelmatig.

Voor sport multi-pitch is “zakken voorbij een knoop” een vaardigheid voor noodgevallen — goed om te kennen, niet dagelijks nodig.

Oefenen

Zoals bij alle reddingsvaardigheden: oefen op droog terrein vóór je het nodig hebt.

1. Hang een gewicht (~20 kg) aan een touw met een knoop.
2. Bouw het apparaat op.
3. Voer alle stappen uit.
4. Herhaal tot het vlot gaat.

Pas dan toepasbaar in een echt noodgeval.

Zie ook

• Marinerknoop (Mariner knot — essentieel voor deze procedure)
• Prusikknoop (Prusik knot — alternatieve back-up)
• Reddingstechnieken overzicht (Self-rescue overview)
• Uit het zekersysteem komen (Belay escape)
• Aflaten van de klimmer (Lowering)
• Halve mastworp met muilezel (MMO) (MMO — voor blokkering apparaat)
• Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel)

Bronnen

Tekst

• Algemene zelfredding-praktijk volgens AMGA / Tyson & Loomis
• Climbing Self-Rescue (Andy Tyson & Molly Loomis)
• AMGA Rock Guide Manual
• Petzl tech tip Crevasse fall: hauling on a rope with knots © Petzl (hauling-context, vergelijkbaar principe)
• UKC Self-Rescue 3 — Lowering Past a Knot
• Chockstone tech tip — Mariner’s Knot — Mariner-knoop is “releasable underload”; staart als achterzekering aan het anker clippen
• VRigger — Working with Load Release Hitches — load-release hitches dragen de last én laten knopen passeren onder belasting
• Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 21

Afbeeldingen

• zakken-knoop-step1-petzl.png © Petzl — Petzl tech tip Crevasse fall: hauling on a rope with knots (knoop nadert apparaat)
• zakken-knoop-load-on-cordelette-petzl.png © Petzl — Petzl tech tip Crevasse fall: hauling on a rope with knots (belasting op cordelette)
• zakken-knoop-knot-bypass-petzl.png © Petzl — Petzl tech tip Crevasse fall: hauling on a rope with knots (knoop passeert apparaat)