Vastgelopen touw is een veelvoorkomend probleem bij multi-pitch abseilen — het touw begint te bewegen tijdens het aftrekken, maar blijft halverwege steken aan een rotsblok, in een spleet, of de samenknoopknoop blijft hangen in het omlooppunt. Bij multi-pitch terugkeer een gangbaar probleem dat in instructiebronnen behandeld wordt. Mogelijke oplossingen variëren van eenvoudig (anders trekken) tot complex (omhoog klimmen om touw los te maken).
Detail — knoop in boutoog = klassieke vastloper
Links (oranje uitroepteken): touw door Schroefkarabiner of maillon — knoop kan vrij worden door het metalen omlooppunt aan de zijkant te passeren bij aftrekken. Rechts (doodshoofd): touw direct door een te klein boutoog of ketting waar de knoop niet doorheen kan — de knoop loopt vast in het oog en je krijgt het touw niet meer terug. Vermijd deze setup: altijd door een rappel-ring, maillon, of (bij bail) achtergelaten schroefkarabiner abseilen.
Snel
- Identificeer oorzaak: rotsblok? Spleet? Knoop?
- Eerst finesse, dan kracht: andere hoek, andere streng, korte rukken — niet meteen keihard trekken (jamt verder)
- Meer trekkracht: prusik om de streng + leunen op Zekerlus, of partner mee laten trekken, of 3:1-systeem
- Bij blijven steken: omhoog klimmen langs het touw / abseilen naar het probleem
- Als laatste optie: touw achterlaten en afdalen op het deel dat je nog hebt
- Preventie: zorgvuldig opzetten + visueel checken vóór aftrekken
Oorzaken
1. Touw vast achter rotsblok of richel
Tijdens aftrekken haakt het touw in een rotsuitsteeksel of rolt over een richel die het tegenhoudt.
2. Knoop vast in spleet
Bij abseil met twee touwen kan de samenknoopknoop in een rotsspleet komen tijdens aftrekken.
3. Knoop vast in omlooppunt
Knoop komt tegen de ring of schakel van het omlooppunt — kan blijven hangen als dimensies niet passen of als knoop tegen de rotszijde drukt.
4. Touwverstrengeling
Beide strengen verstrengeld door elkaar — touw beweegt niet bij trekken.
5. Touw in vegetatie
Beneden in een boom, struik of takken vastgehecht.
Diagnose
Vóór je actie onderneemt, identificeer waarom het touw vastzit:
- Kijk omhoog: zie je de knoop / het touw?
- Beweegt het wel iets bij trekken, of helemaal niets?
- Hoor je een geluid (rotsblok, vegetatie)?
- Welk gedeelte zit vast — boven, midden, onder?
Bij beweging maar tegenstand: rotsblok / wrijving op rotsrand. Bij volledige stop: knoop vast. Bij geluid: tak / struik.
Oplossingen
Eenvoudig: andere hoek trekken
- Stap zijwaarts — verandert hoek van trekstreng.
- Trek aan een andere positie beneden de wand.
- Soms helpt al een paar meter zijwaarts.
Eenvoudig: korte rukken
- Trek aan de streng met korte, snelle rukken.
- Het touw kan door verminderde wrijving over rotsranden glijden.
- Niet te abrupt — kan touw beschadigen.
Middel: door beide strengen trekken
- Bij abseil met twee touwen: probeer ook aan de andere streng.
- Soms zit knoop “verkeerd om” rond omlooppunt.
- Andere streng kan knoop draaien.
Middel: meer trekkracht (prusik / partner / 3:1)
- Klem een prusik om de trekstreng en clip die aan je zekerlus — leun met je volle gewicht achterover om meer kracht te zetten dan met je handen alleen.
- Of: laat je partner meetrekken aan dezelfde streng — twee man gewicht.
-
Of bouw een 3:1-systeem (Z-takel) op de streng voor maximale trekkracht. Quickdraw of karabiner aan, touw terug door een karabiner aan je Centraal punt en weer door de prusik-karabiner. Dit verdrievoudigt je trekkracht (minus wrijving). Trek gelijkmatig, niet schoksgewijs. Komt de streng niet los onder deze kracht, dan zit hij stevig vast boven — dat is meteen je test of de streng het houdt voor het omhoog klimmen.
Prusik om de trekstreng, daar een
Middel: één klimmer terug omhoog
Als touw vastzit en de trekpogingen (inclusief prusik-hefboom / 3:1) niet werken:
Hoog-risico procedure — vereist vooraf-geoefende vaardigheid
Solo omhoog klimmen langs een vastgelopen touw is een hoog-risico procedure: als het touw losschiet val je. Volg de procedure precies — backup-knopen en redundante zelfzekering zijn essentieel. Lees Prusikken en deze procedure volledig voor je begint.
-
Test of de streng vastzit boven. Hang met je volle lichaamsgewicht aan de streng — beter nog: trek er met de prusik-hefboom of een 3:1-systeem (zie hierboven) hard aan. Houdt hij die kracht én blijft het touw onbeweeglijk? Dan zit hij stevig genoeg om aan op te klimmen. Beweegt of geeft hij mee? Te risicovol — niet doen.
-
Prepareer prusik-systeem:
- Korte (chest) prusik aan zekerlus met schroefkarabiner.
- Lange (voet) prusik onder de korte.
- Vangknoop (Dubbele achtknoop) in het touw onder je positie, geclipt aan zekerlus — vangt val op bij prusik-faal.
-
Maak een extra achterzekering: clip jezelf met een lange Bandlus aan de andere streng — niet de streng die je beklimt. Als de vastgelopen streng losschiet, vang de andere op.
-
Plaats onderweg materiaal als het kan (bij trad-uitrusting): klem een cam of nut in een spleet en clip de andere streng er doorheen. Bij sport multi-pitch (geen rack): clip aan bouten van standplaatsen die je passeert. Geeft je tussenzekeringen als alles loslaat.
-
Klim omhoog tot probleem — typisch 3–10 m, langzaam.
-
Los het op (touw uit rotsblok, knoop herpositioneren).
-
Vangknoop opschuiven om de paar meter terwijl je hoger komt.
-
Abseil weer naar beneden via gewone procedure.
Bij twijfel of geen oefening: dit is een zelfreddingsvaardigheid die je vooraf geoefend moet hebben. Liever materiaal achterlaten en veilig naar beneden (Laatste optie: touw achterlaten) dan ongeoefend solo-omhoog gaan.
Laatste optie: touw achterlaten
Als alle pogingen falen:
- Knoop het touw door (op een punt dat je kunt bereiken) — niet ideaal, kost je touw.
- Abseil naar onder met het korte gedeelte dat je nog hebt.
- Accepteer het materiaalverlies.
- Lokale klimgemeenschap informeren — andere klimmers kunnen het touw vinden en eventueel ophalen.
Preventie
Vóór abseil
- Knooppositie aan rotszijde: knoop moet van rots af rollen tijdens aftrekken (zie Touw aftrekken).
- Trekstreng correct identificeren vooraf.
- Visueel inspecteren vrij gebied onder de abseil — geen rotsblokken, geen vegetatie waar touw kan vastlopen.
Tijdens abseil
- Touw rechttrekken als je passeert — voorkom verstrengeling.
- Touw in vrije zone afzetten op standplaats — niet onder rotsblok.
Bij aftrekken
- Aftrekken in correcte hoek — recht onder omlooppunt.
- Geen rukken — gelijkmatige trek.
- Begeleiden met andere hand zodat touw niet op rotsblok valt.
Specifieke gevallen
Knoop vast tussen ringen van omlooppunt
Sommige omlooppunten hebben twee ringen waar een knoop tussen kan vast komen:
- Probeer beide strengen om beurten.
- Eventueel omhoog naar omlooppunt en knoop herpositioneren.
Touw in spleet onder
Bij abseilen waarbij touw in een spleet zakt en niet meer beweegt:
- Eerst andere kant proberen.
- Tweede klimmer naar de spleet en touw losmaken.
Touw rond boom
In boscontext:
- Niet trekken door boom — touw kan beschadigen.
- Naar de boom lopen en losmaken.
Verstrengeling beneden
Bij touwwirwar onderaan:
- Niet verder trekken — verergert.
- Onderaan touw uit elkaar leggen.
- Beide einden identificeren.
- Opnieuw aftrekken.
Mentaal: bij vastlopen
Bij vastgelopen touw kan paniek ontstaan — je zit ergens met beperkt materiaal en moet creatief denken.
- Diep adem, drink water.
- Plan stap voor stap — niet impulsief.
- Bespreek met partner — twee koppen beter.
- Tijd niet kritiek als je veilig op standplaats / grond zit. Neem 10 minuten voor goede oplossing.
Telefoon / hulp
Bij echt onmogelijke situatie:
- Bel hulp: 112 (NL/BE noodnummer).
- Bergreddingsdienst kan het touw mogelijk ophalen.
- Niet zelf risicovolle soloklim doen om “het op te lossen”.
Veelgemaakte fouten
- Te hard trekken. Touw kan beschadigen of vaster komen. Geleidelijk.
- Solo terug omhoog zonder zekering. Klimmer hangt aan onbekende touwpositie — kan vrij vallen als touw losschiet.
- Eerste reflex: bel hulp. Vaak eerst zelf eenvoudige oplossingen proberen.
- Geen plan. Acties zonder gedachte = vaak erger maken.
- Touw doorsnijden zonder reden. Maakt het touw korter voor volgende klimsessies.
Vooraf: kans minimaliseren
| Maatregel | Effect |
|---|---|
| Knooppositie aan rotsvrije kant | Voorkomt knoop in spleet |
| Trekken vanaf juiste hoek | Minder wrijving |
| Vooraf vrij gebied checken | Voorkomt vastlopen in vegetatie |
| Twee touwen i.p.v. één bij twijfel | Maakt aftrekken voorspelbaarder |
| Trekstreng identificeren | Voorkomt verkeerde streng trekken |
| Het systeem sluiten (knoop in einde) | Voorkomt afgleiden vóór abseil |
Zie ook
- Touw aftrekken (Pulling the rope)
- Abseilen met één touw (Single-rope rappel)
- Abseilen met twee touwen (Two-rope rappel)
- Bailstrategie (Bailing strategy)
- Uit het zekersysteem komen (Belay escape)
- Prusikken (Ascending with prusik — voor terug omhoog klimmen)
- Multi-pitch overzicht (Multi-pitch overview)
Bronnen
Tekst
- Abseilen — tips en trucs — NKBV
- Petzl — Multi-pitch rappelling with a single rope
- Petzl — Self-rescue: ascending a rope on a multi-pitch rappel
- VDiff Climbing — Stuck Rappel Ropes: Prevention and Cure
- Alpinesavvy — Stuck rappel ropes: use brains, then brawn
- American Alpine Institute — Retrieving a Stuck Rope
- AMGA Rock Guide Manual
- Freedom of the Hills, 9e editie, hfst. 18
- Climbing Self-Rescue (Andy Tyson & Molly Loomis)
Afbeeldingen
- Petzl — Multi-pitch rappelling with a single rope © Petzl, gebruikt onder fair use voor educatieve doeleinden