Steenslag (rockfall; Duits: Steinschlag) is vallend gesteente of materiaal op de crag — losgemaakt door klimmers boven je, dieren, dooi of regen, of brokkelige rots. Het is een van de meest voorkomende objectieve gevaren bij buitenklimmen: zelfs een steen ter grootte van een walnoot raakt hard. Bescherm je met een Helm, sta uit de vallijn en roep luid “Steen!” zodra er iets valt.
Snel
- Helm op — klimmer én zekeraar, vanaf de crag-voet (zie Helm)
- Zekeraar uit de vallijn, dicht tegen de wand of onder een dak
- Hoor/zie je iets vallen? Roep luid en herhaald “Steen!”
- Maak jij iets los? Roep meteen “Steen!”, ook bij twijfel
- Bij steenval: klein maken tegen de wand, helm naar boven, niet omhoogkijken
- Brokkelige of natte rots, dooi, partij boven je = verhoogd risico
Wanneer
Steenslag speelt overal bij buitenklimmen, maar het risico piekt bij:
- Klimmers boven je — verreweg de vaakste oorzaak. Een voet die een losse steen wegschopt, een Quickdraw die uit de hand glipt, materiaal dat van de standplaats valt.
- Dooi en regen — water dat ‘s nachts bevriest in scheuren wrikt rots los; de eerste zonuren na een vorstnacht en de uren na regen zijn berucht.
- Dieren — gemzen, vogels of steenbokken boven de wand schoppen materiaal naar beneden.
- Brokkelige rots — verweerd zandsteen, losse kalkblokken, of een crag met een wandelpad erboven.
- Drukke crags en multi-pitch — meer partijen boven elkaar = meer kans dat iemand iets losmaakt.
Procedure: gedrag bij steenval
-
Hoor of zie je iets vallen, roep onmiddellijk en herhaald "Steen!" — blijf roepen tot het beneden is. touwcommando maar een alarmkreet — luid, kort, herhaald. Een aanhoudend "Steeeen..." duidt op klein spul van de wand; een snel herhaald "Steen! Steen! Steen!" betekent reëel gevaar. Maak jij zelf iets los, roep dan ook meteen, ook bij twijfel of het iemand raakt — liever tien keer voor niets dan één keer te laat. Internationaal hoor je "Rock!" (Engels) of "Stein!" (Duits).
“Steen!” is geen
-
Maak je klein tegen de wand — dicht tegen de rots, in overhangend terrein nog dichter.
Stenen springen in grote bogen van de wand af; hoe dichter je tegen de rots staat, hoe meer ze over je heen springen in plaats van op je. Onder een dak of overhang sta je het veiligst. Wegrennen werkt zelden en is meestal gevaarlijker dan klein blijven — je kunt niet voorspellen waar een stuiterende steen landt.
-
Kijk niet omhoog naar de vallende steen. Een steen in je gezicht is veel ernstiger dan op je helm. Houd je hoofd recht boven je schouders zodat de helm de klap van bovenaf opvangt — dat is precies waarvoor de Helm getest is (EN 12492 / UIAA 106, top-impact).
-
Heb je tijd en geen helm bij de hand? Houd je rugzak of een arm boven je hoofd — hoofdbescherming gaat altijd vóór.
-
Na de steenval: check elkaar (klimmer, zekeraar, omstanders) op letsel vóór je verder klimt.
Procedure: preventie
-
Helm op vanaf de crag-voet — klimmer én zekeraar, tot je weer beneden bent. Helm op zodra je onder de wand komt lopen, niet pas bij het inbinden. De zekeraar staat statisch onder de route en is juist kwetsbaar — helm ook op de zekeraar.
Steenslag komt zelden aangekondigd en kan al vallen tijdens het uitpakken of verkennen. Zet de
-
Zet de zekeraar uit de vallijn — dicht tegen de wand of beschut achter een blok/dak.
Recht onder de klimmer is de slechtste plek: alles wat valt komt daar terecht. Sta net naast de directe lijn, beschut tegen stenen die op de weg naar beneden versplinteren en afketsen. Een te ver van de wand staande zekeraar heeft bovendien een langer reactiepad bij een val — combineer een veilige steenslag-positie met een goede zekerpositie.
-
Klim bewust op losse rots — test grepen en trappen, plaats je voeten zorgvuldig.
Op brokkelige of onbekende rots: tik een verdachte greep af voor je hem belast (klinkt hij hol/dof, dan is hij los). Stap niet op losse blokken in de route. Zo bescherm je niet alleen jezelf maar ook iedereen onder je.
-
Plan rond de omstandigheden — vermijd de eerste zonuren na een vorstnacht en de uren direct na regen op brokkelige crags; klim niet recht onder een andere partij.
-
Check vooraf de crag op steenslagrisico — topo, rotskwaliteit, wandelpad erboven, partijen boven je. Risicomanagement vóór je begint.
Veel topo’s en gidsen vermelden losse of brokkelige routes. Een wandelpad of vee-terrein boven de wand verhoogt het risico structureel. Maak hier deel van je
Veelgemaakte fouten
- Helm afzetten op de standplaats of bij de zekeraar. Verleidelijk in de zon, maar steenslag komt onaangekondigd. Helm blijft op tot je beneden bent — ook de zekeraar.
- Recht onder de klimmer staan. De directe vallijn is de gevaarlijkste plek. Zet de zekeraar er net naast, beschut tegen de wand.
- Niet roepen bij twijfel. Maak je iets los, roep dan altijd “Steen!”, ook als je denkt dat het niemand raakt. Zwijgen kost levens.
- Omhoogkijken naar de vallende steen. Gezichts- en oogletsel in plaats van een klap op de helm. Hoofd recht, helm naar boven.
- Wegrennen bij steenval. Een stuiterende steen is onvoorspelbaar; klein maken tegen de wand is veiliger dan een open vluchtpad zoeken.
- Brokkelige greep blind belasten. Tik verdachte grepen af op losse rots — een hol geluid betekent gevaar voor jou én voor iedereen onder je.
Zie ook
- Helm (Helmet) — de primaire bescherming tegen steenslag
- Risicomanagement (Risk management) — steenslag als omgevingsrisico
- Touwcommando’s (Climbing commands) — “Steen!” als alarmkreet naast de gewone commando’s
- Standplaatsetiquette (Stance etiquette) — materiaal beheren zodat je niets laat vallen
- Pre-klim checklist (Pre-climb checklist) — crag en omstandigheden vooraf inschatten
- Crag-etiquette
- Klimmen op natte of vochtige rots
- Los gesteente en rotskwaliteit beoordelen
- Objectieve en subjectieve gevaren
- Onweer en bliksem bij het klimmen
Bronnen
Tekst
- NKBV — 10 tips outdoor sportklimmen: “Wees alert op steenslag als er mensen boven je in de route bezig zijn”; helm dragen bij klimmen én zekeren
- NKBV — Klim- en bergsporthelmen: helm tegen vallend gesteente en materiaal
- DAV / Ortovox Safety Academy Lab Rock — Alpine Gefahren: steenslag als objectief gevaar, meestal door klimmers boven, ook door dooi, wind en dieren
- Trekkingguide.de — Verhalten bei Steinschlag: roep “Stein!”, duik tegen de rots, bescherm je hoofd, kijk niet omhoog, niet wegrennen
- The Mountaineers — “Rock, Rock, Rock!”: How to Avoid Rockfall: aanhoudend vs. herhaald roepen, klein maken onder je helm, niet wegrennen
- Climbing.com — 7 Things to Reduce the Risk of Rockfall: zekeraar uit de vallijn en beschut, dicht tegen de wand in overhang, niet omhoogkijken
- AAC Accidents in North American Climbing (ANAC): steenslag terugkerend als objectief gevaar; helm reduceert ernst van hoofdletsel